Politie met extra ogen en oren

Dezer dagen worden de resultaten bekend van een proef met Burgernet. Snelle inschakeling van burgers via dit net door de Friese politie leidde in een half jaar tot vijftien arrestaties.

„Om 23.15 is een overval gepleegd in de Vrijheidswijk. De dader heeft een vuurwapen bij zich. Het is een Antilliaans uitziende man, met een doek om zijn hoofd, die wegliep in de richting van de Verzetsstraat. Mocht u deze persoon zien, onderneem dan geen actie, maar bel 112.”

Dit telefoontje kregen 2.365 Leeuwarders drie weken geleden. Mensen die zich hadden opgegeven voor Burgernet. Een half uur later werd het resultaat bekend: twee verdachten aangehouden.

„Wij danken u voor uw medewerking. Dit is zo mooi beëindigd”, kregen de Burgernetdeelnemers te horen van de centralist op de Leeuwarder meldkamer.

Burgernet is een landelijk project, dat deel uitmaakt van het kabinetsprogramma om burgerparticipatie te bevorderen. Negen gemeenten experimenteren ermee. De resultaten van een evaluatie worden dezer dagen bekend.

De gemeenten Leeuwarden, Dantumadeel, Gouda, Delft, Ede, Breukelen, Maarssen en Ronde Venen beproeven Burgernet nu ruim een half jaar. Nieuwegein is er al sinds 2004 mee bezig, ondanks bezwaren van GroenLinks in de gemeenteraad. Die fractie vreesde toentertijd ‘big-brotherachtige’ toestanden en een ‘gluurcultuur’.

Inmiddels is het de bedoeling Burgernet in heel Nederland in te voeren. Het is een idee van een politieman uit Ridderkerk, die de hulp van het publiek wilde vragen bij vermissingen en misdrijven.

Via Burgernet betrekt de politie burgers bij zoekacties. Deelnemers krijgen een telefoontje of sms’je met bijvoorbeeld een signalement van een mogelijke dader of een vluchtauto, direct na een misdrijf in hun buurt, zoals een inbraak, diefstal of mishandeling. Ook bij vermissing van een kind of oudere is Burgernetactie mogelijk. Voorwaarde is in alle gevallen een duidelijk signalement van dader of vermiste. De centralist van de meldkamer bepaalt wanneer hij burgers inschakelt.

Een Burgernetactie duurt ongeveer een half uur. Het grote voordeel is, stelt projectleider Teun Vet van Politie Fryslân, dat binnen de kortste keren honderden burgers kunnen worden gemobiliseerd.

Na zo’n actie krijgen de betrokken Burgernetters een melding of een verdachte is opgepakt en hoeveel burgers hebben uitgekeken. Dat is belangrijk, stelt Vet: „Je creëert een wij-gevoel; mensen weten dat ze niet alleen uitkijken naar een dader.”

De politie in Friesland noemt de proef geslaagd. Ze hield sinds november vorig jaar zestig Burgernetacties, die twaalf keer succes hadden. Daardoor konden vijftien mensen worden aangehouden, onder wie verdachten van twee gewapende roofovervallen en een straatroof.

Eén succes op elke vijf acties, dat is veel beter dan waarop de Friese politie bij begin van het experiment met Burgernet hoopte. Toen werd een score van een op tien al mooi gevonden. Overigens zit Friesland volgens Vet wel boven het landelijke gemiddelde.

Toen de Friese politie in de aanloop naar het experiment deelnemers ging werven, meldden zich 2.700 mensen. Sinds de proef loopt, hebben zich nog eens 4.700 Friezen aangeboden voor Burgernet. Algemene werving gebeurt niet meer, „maar nog elke dag komen er mensen bij”, zegt projectleider Vet.

Politievoorlichter Anne van der Meer: „Het gaat rond op feestjes en partijen. Nadat een dader van een overval op een juwelier in de Leeuwarder binnenstad dankzij Burgernet werd gepakt, kregen we binnen een week 250 aanmeldingen. Blijkbaar willen mensen een bijdrage leveren aan de veiligheid.”

In Friesland zijn het vooral 30- tot 55-jarigen die zich hebben aangemeld, mannen en vrouwen, uit alle sociale klassen. In het begin van de proef waren er kinderziektes: deelnemers kregen geen bericht over het resultaat van een actie. Soms werd Burgernet gebruikt voor een vergrijp als fietsendiefstal – misschien te licht voor veel opschudding. In ieder geval haakten 160 deelnemers in de proefperiode weer af.

Veiligheid verhogen en criminaliteit aanpakken is niet alleen een zaak van de politie, betoogt Vet. „We hebben de hulp van verantwoorde burgers nodig.”

Volgens hem is Burgernet een probaat middel om de vervaging van waarden en normen aan te pakken. De politie merkt dat veel Burgernetdeelnemers gespitster worden op verdachte zaken in hun woonomgeving. „Zestig procent wordt alerter en belt sneller 112.”

Vet wil Burgernet graag definitief maken en hoopt dan in een jaar of drie 30.000 Friezen als „extra ogen en oren” te kunnen inzetten. Intussen werft de politie gericht. Ruim honderd Friese taxichauffeurs zijn nu deelnemer aan Burgernet, en de politie praat met openbaarvervoerbedrijf Connexxion over inschakeling van buschauffeurs. Ook is haar oog gevallen op studenten. Van der Meer: „Studenten van de opleiding communicatie van de Noordelijke Hogeschool gaan voor ons duizend studenten benaderen. Zij zijn vaak op andere tijdstippen actief dan veel burgers.”

Vet zou graag eens een iemand willen interviewen, zegt hij, die dankzij de inzet van Burgernet werd gearresteerd. „Ik zou ze willen vragen of Burgernet hen ervan weerhoudt misdrijven te plegen. De pakkans is nu immers groter.”