Pendrecht leuker maken

In sommige opzichten voldoet de Rotterdamse buurt Pendrecht-Zuid nog aan de clichés van een zogenaamde ‘prachtwijk’. In de portieken drinken mannen goedkoop bier uit blik, uit een langsrijdende auto klinken dreunende bassen. Verder oogt de Middelharnisstraat als een pr-plaatje van een architectenbureau. Groenstroken, een brede rijweg, nieuwe trottoirs en flinke kastanjebomen. Zelfs de naoorlogse portiekwoningen zien er, met hun glazen poorten, uitnodigend uit.

Opvallend element in de bakstenen gevels zijn de grote ramen van de bovenste trapportalen. Ze zijn voorzien van vrolijke voorstellingen met poppetjes die ver weg herinneren aan de figuren van Bart van der Leck. Boven iedere poort prijkt een andere afbeelding in glasappliqué, van steeds een ander soort gezin. Zo is er is een traditionele familie met vader, moeder en drie kinderen, maar ook een alleenstaande vader en een gescheiden moslima – alsof de kunstwerken een afspiegeling zijn van de gemengde groep mensen die achter de gevel woont. Vooral ’s avonds, als felle tl-lampen de ramen van binnenuit beschijnen, vormen de glaskunstwerken een spectaculair fries.

De afgelopen jaren is Pendrecht, tussen 1947 en 1953 gebouwd volgens een stedebouwkundig plan van Bauhaus-architect Lotte Stam-Beese, ingrijpend vernieuwd. Veel woningen werden gesloopt, maar soms werd de bestaande bebouwing ‘gerehabiliteerd’. Zoals in de Middelharnisstraat en de Melissantstraat, waar Van Schagen Architekten de oude portiekwoningen per twee heeft samengetrokken, zodat nu ruime maisonnettes van twee verdiepingen zijn ontstaan. Omdat de bovenste trappen daardoor functieloos werden en weggehaald zijn, kwamen de ramen vrij – 28 in totaal. Het architectenbureau benaderde vervolgens het Centrum Beeldende Kunst met de vraag of er een kunstenaar was die met al die raampartijen uit de voeten kon.

Zo ontstond Raamvertellingen, een project waarin vijf kunstenaars werd gevraagd zich te verdiepen in de modernistische geschiedenis van Pendrecht. Het mooie is dat de raamontwerpen duidelijk de uitstraling hebben van de utopische kunst uit de wederopbouwjaren, maar tegelijkertijd toch ook hedendaags zijn. De weelderige planten op de ramen van Anuli Croon bijvoorbeeld, herinneren aan de vele groene speelplekken die Stam-Beese voor ogen had; en de familieportretten van Sarianne Breuker aan de grote en kleine gezinnen die in Pendrecht zo harmonieus zouden gaan samenleven.

Milou van Ham liet mooie zinnen uit de teksten van Stam-Beese in de ramen zandstralen, zoals ‘Sfeer is iets wat maar ten dele ontworpen kan worden’ – woorden die de afgelopen jaren in Pendrecht profetisch zijn gebleken. Maar het tij is aan het keren, ziet ook beeldend kunstenaar Olphaert den Otter, die de regie heeft over het project. Om het kunstproject te kunnen uitvoeren, diende 100 procent van de bewoners ermee in te stemmen. „Na een inspraakavond was iedereen om”, vertelt hij trots. Dat je met kunst mensen kunt veranderen, zoals de Bauhaus-architecten stelden, gelooft Den Otter niet. „Maar je kunt het in ieder geval wel leuker voor ze maken.”

Raamvertellingen. Inl: www.vanschagenarchitekten.com, www.cbk.rotterdam.nl