Over vijf of tien jaar is hij er niet meer

Bijna de helft van alle postbodes en sorteerders van TNT verliest zijn baan.

Het kwam niet eerder voor dat één bedrijf zoveel mensen ontsloeg.

11.000 postbodes en postsordeerders bij TNT Post gaan hun baan verliezen. Dat kregen ze gisteren te horen via het interne magazine Omslag.

11.000 banen. Dat komt neer op bijna de helft van alle postbezorgers en sorteerders die nu in dienst zijn bij TNT Post. Het zijn mensen die vaak al hun halve leven bij ‘de Post’ werken. Die, anders dan de parttime postbezorgers van nieuwe postbedrijven als Sandd en Selekt Mail, nog gewoon veertig uur per week post rondbrengen en daar een gezin van onderhouden. Het zijn ook mensen van gemiddeld eind veertig, begin vijftig. Voor wie het niet gemakkelijk zal zijn om straks een nieuwe baan te vinden.

Het aangekondigde massaontslag komt niet onverwacht. Het gaat al langer slecht met TNT Post. De reden hiervoor is tweeledig: enerzijds heeft het bedrijf last van de oprukkende concurrentie na het vrijgeven van de postmarkt. Nieuwkomers als Sandd en Selekt Mail zijn een stuk goedkoper dan TNT.

Anderzijds is er simpelweg minder post om rond te brengen. Het feit dat TNT een deel van z’n interne mededelingen tegenwoordig per e-mail verstuurd en niet meer per brief is veelzeggend. De hoeveelheid post die het bedrijf verwerkt, zal dit jaar afnemen met 5 tot 6 procent, schrijft TNT Post in Omslag. De afgelopen jaren was dit al 3 tot 4 procent. Van de post die het bedrijf verliest gaat 60 procent naar internet, rekende TNT uit. Om het hoofd boven water te houden moet het bedrijf de komende jaren 395 miljoen euro besparen. En om dat te bereiken, moeten er dus 11.000 banen verdwijnen.

Eerdere pogingen om geld te besparen, liepen op niets uit.

Eind april, na maanden onderhandelen, wees een meerderheid van de vakbondsleden bij TNT een principeakkoord af voor een nieuwe cao. In dat akkoord werd een loonsverlaging van 15 procent voorgesteld in ruil voor werkgarantie gedurende drie jaar.

TNT én de vakbonden trokken zich teleurgesteld terug. Om een paar maanden later los van elkaar met een nieuwe strategie te komen. De vakbonden schakelden een onafhankelijk onderzoeksbureau in. Dat moet in september met een alternatief bezuinigingsplan komen.

TNT zelf wilde het onderzoek niet afwachten en hield half juni een eigen onderzoek onder de 23.000 postbezorgers en sorteerders. Hamvraag daarbij: wilt u 15 procent van uw salaris inleveren, of kiest u voor een reorganisatie? Gisteren maakte TNT de uitslag van die interne enquête bekend: 74 procent van de onderzochte werknemers zou voor inleveren zijn.

Die uitslag is aanleiding om binnenkort opnieuw met de vakbonden te onderhandelen over de arbeidsvoorwaarden van de postbodes. Waarbij TNT aangeeft dat de aangekondigde reorganisatie hoe dan ook doorgaat, zélfs als de gewenste loonsverlaging er komt. De onderhandelingsruimte voor de vakbonden zal ‘m daarom hooguit kunnen zitten in het verder oprekken van de periode waarin de banen moeten verdwijnen. Immers: hoe langer de reorganisatie duurt, hoe meer mensen via natuurlijk verloop vertrekken bij TNT en hoe minder mensen uiteindelijk gedwongen worden ontslagen.

Maar voorzitter Edith Snoeij van AbvaKabo FNV denkt niet dat de sanering voor een deel is op te vangen met natuurlijk verloop. „Bij TNT Post werken nu vooral mensen van eind 40, begin 50”, zegt ze. „Daar gaan de komende tijd weinig mensen met pensioen. Wij gaan ervan uit dat er minimaal 10.000 mensen hun baan gaan verliezen.”

En daarmee tekent TNT Post geschiedenis: niet eerder verloren in Nederland zoveel mensen binnen één bedrijf hun baan.

„Dit is uniek in de geschiedenis”, zegt Paul Klep, hoogleraar Economische en Sociale Geschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen. „In de jaren dertig raakten heel veel mensen hun baan kwijt in de metaalindustrie en de landbouw, maar dat waren voornamelijk kleine bedrijfjes die omvielen.

„Bij de sluiting van de mijnen verloren ook tienduizenden mensen hun baan, maar dat gebeurde bij verschillende mijnen en uitgesmeerd over een lange periode.”

Eind jaren tachtig gingen bij Philips bij de operatie Centurion 10.000 banen verloren, maar ook dit gebeurde gefaseerd en niet in een keer met één groot massaontslag.

Een paar jaar later, in 1996, kwamen bij het faillissement van Fokker ruim 5.600 werknemers op straat te staan.

De 11.000 banen bij TNT zullen volgens het bedrijf worden uitgesmeerd over 1 tot 3 jaar, maar volgens Klep is dat in het licht van eerdere grote ontslaggolven een relatief korte periode.

Met de aankondiging van de ontslaggolf zet TNT zware druk op de vakbonden. Het eerder afgewezen principeakkoord zou opnieuw op tafel kunnen komen. „Alles is bespreekbaar”, stelt de woordvoerder van TNT, „zolang het tegemoetkomt aan onze doelstelling om te besparen.”

Volgende week worden de vakbonden officieel uitgenodigd door TNT voor de nieuwe gespreksrondes. Maar zeggen die „TNT doorkruist de lopende onderhandelingen”. Voorzitter Edith Snoeij van AbvaKabo FNV: „We zouden tot september de tijd krijgen om een onderzoeksbureau met een alternatief plan te laten komen. TNT Post zet de boel nu op scherp. Dat is dom en onbeschoft.”

Ook haar collega, bestuurder Peter Wiechmann van AbvaKabo FNV, is stellig: „Die 11.000 banen staan voor TNT blijkbaar niet meer ter discussie, maar voor ons wel. Als het niet lukt om TNT zover te krijgen dat ze minder banen gaan schrappen, stappen we het actietraject in. Dan zijn we klaar met praten.”

En de postbode? Die brengt morgen weer gewoon de post rond. Nog even dan. Want hoe je het ook wendt of keert: het vak verdwijnt. De postbode bestaat over 5 of 10 jaar niet meer. Net zoals de mijnwerkers in Limburg in de jaren zestig en zeventig verdwenen, en zo’n tien jaar later de textielindustrie in Twente.

TNT gaat de komende jaren van „het kostwinnersmodel naar het parttimersmodel”, aldus de woordvoerder. De „postbode nieuwe stijl”, zoals we die al kennen van de nieuwe postbedrijven, hoeft de post niet meer zelf te sorteren, maar krijgt alles op huisnummer aangeleverd en hoeft alleen nog maar te bezorgen. Dat kost minder tijd en dus geld.

Harry Koortsra, directeur van TNT Post, beseft dat dit „veranderproces” hard aankomt bij zijn personeel. „Ik ben me ervan bewust dat de organisatieveranderingen waar we voor staan ingrijpen in het dagelijks leven van veel TNT Postmedewerkers (..)”, schrijft hij in Omslag. „Ik heb gemerkt hoeveel emoties dit oproept en verwacht dan ook een moeilijke periode voor veel mensen.”

    • Patricia Veldhuis