Onzichtbaar voor de burger

Bijna alles ging fout bij de Europese verkiezingen, zo concludeert een PvdA-comité.

De kritiek is hard en raakt het fundament van de partij.

Partijleden vieren de Dag van de Arbeid in Vierhouten, 1 mei 2008. (Foto Joyce van Belkom) Nederland, Vierhouten, 01-05-2008 Partijleden kletsen tijdens de viering van De Dag van de Arbeid. De PvdA vierde deze dag op de Paasheuvel in Vierhouten Foto: Joyce van Belkom Belkom, Joyce van

In stilte wonden likken is niets voor de PvdA. Sinds toenmalig partijvoorzitter Marianne Sint bijna twintig jaar geleden opriep „de wijken in te gaan”, kan openlijke zelfkastijding worden gerekend tot één van de opvallend consistente onderdelen van de partijcultuur.

Nu is er dan een brief aan de leden, geen rapport. Afzender: een werkgroep onder leiding van staatssecretaris Sharon Dijksma (Onderwijs). Het partijbestuur vroeg de groep de campagne voor de nederlaag bij de Europese verkiezingen te evalueren.

De brief doet wat voorgaande evaluatierapporten van de PvdA ook deden. Hard oordelen. Extra pijnlijk is dat de werkgroep constateert dat er weinig is gedaan met eerdere aanbevelingen na verkiezingsnederlagen, zoals het beruchte rapport De scherven opgeveegd (2007) van Ruud Vreeman.

De Werkgroep-Dijksma komt ook met een nieuwe aanbeveling of „opdracht aan het partijbestuur”: om het draagvlak voor de lijsttrekker te vergroten, stelt de werkgroep voor primaries onder PvdA-kiezers te houden. Niet alleen leden, maar ook potentiële kiezers moeten zich kunnen uitspreken over een lijststrekker, nog voordat een verkiezingsprogramma is opgesteld.

De brief is meer dan een evaluatie van de campagne. De problemen van de partij zijn volgens de werkgroep fundamenteler. Die opvatting leeft ook breed in de partij, zo bleek uit de artikelen die partijprominenten publiceerden sinds de dramatisch verlopen verkiezingen. Telkens wordt de vraag gesteld: waartoe bestaat de Partij van de Arbeid nog? En belangrijkste subvraag: is de partij in staat om ook burgers van vandaag te binden en te mobiliseren met het klassieke verheffingsideaal?

Dijksma cum suis menen van wel. Dat verheffingsideaal is volgens hen zelfs „actueler dan ooit”. Alleen de PvdA-politici en -bestuurders slagen er niet in dat ideaal in de praktijk te brengen. Ze missen overtuiging en daadkracht. Ze zijn onzichtbaar en zonder begrip voor de burger.

Weggelopen PvdA-kiezers krijgen van de werkgroep in talrijke opzichten gelijk. Zij kunnen met hun gerechtvaardigde klachten over de overheid niet terecht bij de PvdA, die al te vaak en nadrukkelijk de overheid verdedigt. PvdA’ers moeten zich minder overleveren aan „de zuigkracht van de bestuurderscultuur”. En voor „gegraai” bestaat in de partij al helemaal geen ruimte. Wie met een baan in het openbaar bestuur meer wil verdienen dan Balkenende, zoekt maar een andere partij.

De kritiek uit de brief gaat ver voorbij de gebruikelijke mikpunten, het campagneteam, de lijsttrekker, eventueel de voorzitter. Ze is gericht op de gehele partijtop, al noemt de brief de partijleider nergens bij naam. „Wouter Bos voelt zich door deze brief aangesproken”, zei Dijksma gisteren bij de presentatie in Amsterdam.

Bos zelf reageerde gisteren via zijn weblog. Daarin zegt hij expliciet: „Hun kritiek op de campagne en de campagneleiding is terecht en die trek ik me ook aan.” Maar hij reageert nauwelijks op de fundamentele kritiek op de partij.

Wel ziet hij een „opbeurende boodschap” in de brief: „Het moet maar eens afgelopen zijn met de sociaal-democratische gewoonte dat we onze successen niet kunnen verkopen.” Dat lijkt tegelijk de paradox van deze brief, en van de vele rapporten na grote verkiezingsnederlagen. Hoe roep je op tot zelfvertrouwen in een brief die het laatste restje trots op de partij onderuithaalt?

Het cynisme van de burger doorbreken door een zichtbare en „radicale bestuurstijl”, dat is de opdracht die de brief de PvdA stelt. Maar hij werpt óók een vraag op: is het cynisme van de eigen PvdA-politici over nieuwe voornemers nog wel te breken?

Typerend is de reactie van Paul Tang, Kamerlid voor de PvdA. Hij twittert: „Gut ja, het rapport Dijksma. Dat was ik vergeten. Mag ik het nu weer vergeten? Gewoon doen.”

Lees de brief van Dijksmaop nrc.nl/binnenland

    • Pieter van Os