Een stem kost je een tientje

In de aanloop naar de parlementsverkiezingen is er in Bulgarije een bloeiende handel in stemmen ontstaan.

‘Alle partijen doen het.’

De prijs voor een stem in Bulgarije is in een maand tijd verdubbeld. Voor de Europese verkiezingen kwamen politici er nog mee weg zo’n 10 leva (5 euro) per persoon te betalen om zich van aanhang te verzekeren. Voor de parlementsverkiezingen van komende zondag begint het bieden pas bij 20 leva.

„Mensen komen openlijk met me onderhandelen over hun prijs. Ze laten partijen tegen elkaar opbieden”, klaagt Daniel Mitov (31). Hij is kandidaat voor de rechtse Blauwe Coalitie in Pazardzhik, een middelgrote stad in centraal Bulgarije. Hij heeft twee maanden geleden een kantoortje geopend in een café in het centrum. De gevel is volgeplakt met campagneposters. Werkbesprekingen en onderhandelingen voert hij op het terras.

„Roma-clanleiders, maar ook gewone Bulgaren komen geregeld langs met een lijst namen en de burgernummers”, beweert hij. „Als ik ‘rot op’ zeg, zien ze dat als een teken om hun vraagprijs te laten zakken.”

Hij zucht, leunt achterover en werpt een blik richting het onderkomen van de sociaal-democratische regeringspartij, een paar huizen verderop. Volgens Mitov maken alle partijen behalve de zijne zich schuldig aan stemmenhandel. De regerende coalitie is het ergste, want die partijen kunnen er belastinggeld en Europese fondsen voor misbruiken. „Wij hebben er zelf geen geld voor, maar ook als we het hadden, dan zouden we het niet doen”, bezweert hij.

Dat beweren alle politieke partijen als je het ze op de man af vraagt, lacht Diana Kovatcheva, directeur van anti-corruptie organisatie Transparency International. „Maar ze doen het allemaal.” Transparency International constateerde twee jaar geleden bij de lokale verkiezingen in Bulgarije voor het eerst dat de handel in stemmen „escaleerde”. Sindsdien zet de trend door. „Het is een sneeuwbaleffect. Doordat de ene partij het doet, wil de andere niet achterblijven.”

Volgens een recente enquête is 10 tot 12 procent van de bevolking bereid tot verkoop van de eigen stem. Bij de Europese Commissie zijn grote zorgen over het functioneren van de Bulgaarse democratie. „Het gaat steeds slechter”, zegt een bron bij de Europese Commissie, die anoniem wil blijven.

De prijzen voor de stemmen stijgen snel, maar politici zien de betalingen als een investering. Ze gaan ervan uit het geld snel terug te verdienen als ze eenmaal aan de macht zijn, omdat ze dan zeggenschap hebben over de verdeling van financiën en aanbestedingen. Volgens veel Bulgaren wakkeren de honderden miljoenen euro’s die de komende jaren uit Brussel moeten komen de honger naar een parlements- of regeringszetel verder aan.

Onder druk van maatschappelijke organisaties bewijzen politieke partijen inmiddels lippendienst aan de strijd tegen verkiezingsfraude. Op iedere verkiezingsposter wordt gemeld dat stemmenhandel een misdaad is. Het doet denken aan de waarschuwing op sigarettenpakjes. In de spotjes op radio en tv klinkt de boodschap ‘Als ze je stem kopen, kopen ze je helemaal’. Omdat bij eerdere verkiezingen kiezers met een foto van hun stembiljet op hun mobiele telefoon aan financiers moesten bewijzen wat ze hadden gestemd, zijn telefoons in de stemhokjes dit keer verboden. Voorstellen om de sociale controle op het stemgedrag te verminderen door regionaal in plaats van lokaal te tellen kwamen niet door het parlement. Ook een verbod op contante schenkingen aan partijen haalde het niet.

Bij verkiezingen voor het Europarlement stak een nieuw fenomeen de kop op: ‘ondernemingscontrole’. Eigenaren van fabrieken zetten hun werknemers onder druk om op hen te stemmen. Dat soort vormen van afhankelijkheid zijn eigenlijk nog erger dan de grootschalige stemmenhandel, vindt Kovatcheva van Transparency International. „Je stem verkopen is tenminste nog deels een keuze.”

Afgelopen jaar werden miljoenen EU-euro’s bevroren, uit onvrede over de Bulgaarse corruptie. De regering beloofde beterschap, maar de aanloop naar de verkiezingen doet iedere hoop daarop weer vervliegen. „We hebben het geprobeerd met aanmoedigen, maar dan wordt je in de maling genomen. We hebben het geprobeerd met dreigen, maar ook dat werkt niet”, constateert de EC-diplomaat. „Het is een cliché, maar de politieke wil tot verandering ontbreekt.”

    • Marloes de Koning