Bloedigste zomer is nu begonnen

Amerikaanse troepen zijn begonnen aan een omvangrijk offensief in Afghanistan.

Doel: het forceren van een doorbraak tegen de Talibaan.

Amerikaanse mariniers wachten op helikoptertransport in de Afghaanse provincie Helmand. (Foto AFP) US Marines from the 2nd Battalion, 8th Marine Regiment of the 2nd Marine Expeditionary Brigade wait for helicopter transport as part of Operation Khanjar at Camp Dwyer in Helmand Province in Afghanistan on July 2, 2009. US Marines launched a major offensive into the Taliban heartlands of southern Afghanistan before dawn as President Barack Obama's new war plan swung into action. With dozens of aircraft ferrying out troops from various bases, the assault aimed to insert forces into insurgent strongholds in Helmand province in what officers said was the biggest offensive airlift by the Marines since Vietnam. Operation Khanjar (Strike of the Sword), involving nearly 4,000 US forces as well as 650 Afghan police and soldiers, would bring security to the Helmand River valley ahead of presidential elections on August 20, commanders aid. AFP PHOTO/ Manpreet ROMANA AFP

Amerikaanse mariniers proberen in 36 uur te doen wat Britse militairen de afgelopen drie jaar niet gelukt is: de hele vallei in de Afghaanse provincie Helmand innemen. In de nacht van woensdag op donderdag, om één uur lokale tijd, begonnen zij aan operatie Khanjar (Slag met het Zwaard), die de grootste van Amerikaanse mariniers moet worden sinds het offensief in het Iraakse Falluja in 2004.

De operatie moet een omslagpunt worden in de strijd van de NAVO tegen de Talibaan in het zuiden van Afghanistan. De 5.000 Britten die sinds 2006 gelegerd zijn in Helmand beschikten altijd over onvoldoende capaciteit om de provincie (met 60.000 km2 groter dan Nederland) onder controle te krijgen. De vruchtbare vallei rond de rivier Helmand, waar de meerderheid van de bevolking woont, is grotendeels in handen van de Talibaan.

In februari besloot de Amerikaanse president Obama tot een grote troepenuitbreiding in Helmand en de buurprovincie Kandahar, de twee provincies waar de Talibaan het sterkst zijn. In Helmand zijn de afgelopen weken 10.000 mariniers gearriveerd. Door hun komst moet ISAF deze zomer het militaire initiatief kunnen overnemen van de Talibaan, en de veiligheid zodanig verbeteren dat er in augustus presidentsverkiezingen kunnen worden gehouden. Analisten verwachten de bloedigste zomer sinds de val van het Talibaanregime in 2001.

Verslaggevers die met de militairen zijn meegereisd meldden de eerste nacht hoe helikopter na helikopter landde in de vallei, waarna de mariniers zich over de velden verspreidden. Honderden kwamen over land, via de Woestijn des Doods. Een legerwoordvoerder zei gisteren dat de Talibaan weinig weerstand bood, maar ook dat zeker één marinier om het leven is gekomen bij het offensief.

„De bedoeling is om het groot te doen, krachtig te doen en snel te doen, en zo aan beide kanten mensenlevens te besparen”, zei brigadegeneraal Larry Nicholson vooraf tegen zijn staf. „Steden die de kern vormden van het Talibaangebied zullen vallen. Ze zullen snel vallen. En hopelijk vallen ze zonder een schot te lossen.” De Talibaan gaan de laatste tijd niet vaak meer het rechtstreekse gevecht aan als duidelijk is dat ze niet kunnen winnen. Bezien moet worden waarheen ze nu zullen vluchten. Gisteren waren er nauwelijks meldingen van gevechten.

Niet alleen de snelle verplaatsingen zijn anders dan bij eerdere grote operaties in Zuid-Afghanistan. Voor het eerst is er een directe samenwerking met Pakistan: dat heeft militairen overgebracht naar de grensregio om te voorkomen dat Talibaan naar het Pakistaanse Baluchistan kunnen vluchten. „Het is een soort reorganisatie”, zei een legerwoordvoerder.

Een grondgedachte van Obama’s nieuwe Afghanistanstrategie is dat die niet los gezien kan worden van de opstand in Pakistan. Tot op heden weigerde Islamabad gehoor te geven aan verzoeken van het Westen om troepen te verplaatsen van de grens met aartsvijand India naar de grens met Afghanistan, een gebied dat geldt als toevluchtsoord voor de Talibaan. De woordvoerder wilde niet vertellen in hoeverre de verplaatsing is gecoördineerd met de Amerikanen. „Het is maanden geleden begonnen”, zei hij. De VS hadden „aangegeven dat ze naar Helmand en het oosten van Afghanistan zouden komen”, waarop Pakistan het risico dat de Talibaan de grens zouden oversteken „in beeld heeft gebracht.”

Anders dan bij vorige offensieven is ook dat er nu meer moeite wordt gedaan om het ingenomen terrein te behouden. Door schade en schande is ISAF de afgelopen jaren wijs geworden: militairen verdreven de Talibaan, maar verplaatsten hun aandacht daarna naar een ander strijdtoneel, waardoor de Talibaan niet alleen konden terugkeren, maar zich vaak ook in wraakcampagnes uitleefden op de lokale bevolking. De Baluchi-vallei In Uruzgan is bijvoorbeeld meermalen verloren gegaan aan de Talibaan.

De Nederlanders hanteren sinds enige tijd een strategie waarbij kleine militaire bases worden gebouwd die ingenomen terrein verbinden met gebied waar zij al toegang tot hadden, om zo in elk geval een deel te behouden. Vervolgens komt zo snel mogelijk de gouverneur naar het gebied om met de bevolking te praten en te overleggen over mogelijke ontwikkelingsprojecten. Zo moet het vertrouwen van de bevolking gewonnen worden. Een dergelijke aanpak moet nu worden toegepast in Helmand.

Als het de mariniers lukt om de controle over de vallei te krijgen en te behouden, is dat een tegenslag voor de Talibaan die verder doorwerkt dan in Helmand alleen. De provincie vormt de kern van de opiumproductie in Afghanistan, die jaarlijks tientallen miljoenen euro’s oplevert voor de Talibaan.

    • Hanneke Chin-A-Fo