Anarchistische verkeersregelaar

Maarten Doorman en Fredie Beckmans bezoeken graven van filosofen. Deze week dat van Paul Feyerabend in Wenen.

Graf van Paul Feyerabend (1924-1994) in Wenen Foto F. Beckmans filosoof Beckmans, Fredie

Het is niet te bevatten hoeveel geschiedenis er op begraafplaatsen ligt. Neem nu dat halfverwaarloosde betonnen graf op een middelgroot kerkhof in Wenen, het Südwestfriedhof. Een verwilderde roos, wat rotte houtsnippers en verteerde plastic bloemen (want ook die gaan niet eeuwig mee). Op ingelegd zwart graniet staat: Familie Feyerabend met daaronder: Ruhe sanft!

Alleen al in zo’n onooglijk graf ligt een anarchistische wetenschapsfilosoof met een adembenemend leven. Met waarschijnlijk zijn ouders, die destijds weinig bezwaar hadden tegen de aansluiting van Oostenrijk bij nazi-Duitsland, zoals de meeste landgenoten. Zelf kwam hij bij de Wehrmacht en vocht her en der in Europa. Hij werd wegens dapperheid onderscheiden met het IJzeren Kruis. Opgejaagd door de Russen vluchtte de officier tenslotte terug naar Duitsland.

Toen hij op een kruispunt het verkeer stond te regelen, werd hij door drie kogels uit een machinegeweer geraakt. Na een paar jaar kon hij weer lopen, maar de rest van zijn leven had hij een stok en trok hij met een been. En hij was impotent, zoals hij openhartig schreef in zijn autobiografie met de prachtig dubbelzinnige titel Killing time. Feyerabend deed aan theater, studeerde geschiedenis, sociologie, natuurkunde en filosofie en werd een leerling en vriend van de wetenschapsfilosoof Karl Popper. De rusteloze oorlogsveteraan kwam echter tegen alles in opstand. Zijn belangrijkste boek, Against method (1975) verzette zich tegen de arrogantie van de wetenschap, tegen de aanspraak op objectiviteit, op vooruitgang en de enige juiste methode. Wetenschap is helemaal niet zo rationeel, provoceerde Feyerabend; ook creationisten en Chinese geneeskunde leveren bruikbare kennis op. De strijdkreet was: Anything goes! Zijn argumenten waren vaak scherp, zijn bronnen origineel, alleen had hij geen geduld voor lange academische discussies, waaraan hij zich geregeld onttrok. Veel collega’s namen hem daarom niet serieus. Popper noemde hem sindsdien Silly Paul. Maar inmiddels is de strekking van zijn boek meer geaccepteerd: wetenschap is niet zo rationeel als we zouden willen. In 1994 overleed hij als gevolg van een hersentumor, aan het meer van Genève. Eigenlijk klopt het wel dat de anarchist nu in zo’n rommelig graf ligt, al is het dan een Officieel Eregraf van de Stad Wenen. Is Feyerabend vergeten?

Anything goes.