Versnelde evolutie in kunstvorm

De eindexamenstudenten van ArtScience tonen tot en met zaterdag hun werk.

Er is Twitterkunst, en lampen die een vel papier laten wapperen.

GenePool van Eric Parren. Het laat de evolutie versneld zien, zonder einddoel, net als in het echte leven.
Rachida Ziani, Elektrolab. Een reuzenbatterij maakt helse geluiden.
Gestalt 0110001, Maurice Kraanen. Maakt het Twitterverkeer zichtbaar.
Jochem van Tol laat met lampwarmte papier wapperen. (Foto M. Vrbaski)
Slow down-installatie Quanta of Light van Wolfgang Bittner, waarin een plant naar het licht toe groeit.

Al bij de ingang van de kunstacademie in Den Haag is er een stille veldslag gaande. In de installatie GenePool kun je sprieterige wezens met elkaar laten paren waarna ze een eigen leven gaan leiden. Ze ploeteren hulpeloos voort in een soort arena waar ze hun eerste levensbehoeften vervullen. Ze vormen groepen, schuilen voor gevaar en planten zich voort. Sommige levensvormen zijn succesvol, anderen leggen het loodje.

De bezoeker kan alleen invloed uitoefenen op de omstandigheden, want hun DNA ligt vast. Er is geen hogere macht in het spel. GenePool van Eric Parren is onderdeel van de eindexamenexpositie van de interfaculteit ArtScience. Het laat de evolutie versneld zien, zonder einddoel, net als in het echte leven. „Ik heb me allang verzoend met het feit dat de evolutie een doelloos proces is”, zegt Eric Parren monter. Hij wijst naar het beeldscherm. „Kijk, daar wordt er weer eentje opgegeten.”

De wereld in een notendop is ook de Twitterkunst van Maurice Kraanen, die in Gestalt 0110001 het wereldwijde Twitterverkeer zichtbaar maakt. Hij scant de Twitterberichten af op steekwoorden als Science, God en Nature en elke keer als zo’n woord ergens in de wereld door een Twittergebruiker in zijn bericht wordt genoemd, wordt er een motor aan een vel papier in gang gezet. Deze krult dan omhoog, zodat de hele wereld ongemerkt meewerkt aan het wel of niet bewegen van dit onbeschreven vel papier. Kraanen: „Dat was duidelijk te merken toen Michael Jackson overleed, en het vel stil hing omdat de zoekfunctie van de Twittersite werd uitgezet.” De mogelijkheden zijn eindeloos en net zo variabel als de steekwoorden die dit organisme voeden.

„En daar staat de pan met rodekoolsap”, zegt kunstenaar Dewi de Vree even verderop in haar scheikundelab. „Daarvan maken we een soort lakmoesproef om te zien of de oplossing zuur of basisch is.” Samen met Rachida Ziani runt zij Elektrolab, waarin een reuzenbatterij met zoutoplossing de meest duistere en helse geluiden voortbrengt. Chemie wordt klank.

Zij zijn niet de enigen op de eindexamenexpositie die de energiebron in volle glorie laten zien. Terwijl ze in het dagelijkse leven aan het zicht worden onttrokken, kun je bij ArtScience nog wel zelf vonken aanraken en allerlei natuurkundige en chemische processen van dichtbij bekijken. Zoals in het werk van Jochem van Tol, Vel, etude #5 voor papier, waarin de hitte van een paar lampen een panoramisch vel papier laat wapperen. Die lampwarmte is restenergie waar vaak niets mee wordt gedaan, maar bij Van Tol ligt het juist aan de basis van zijn werk. Langzaam verandert het witte vel onder invloed van warmte in een vreemd soort maanlandschap. Van Tol: „Ook de hoeveelheid mensen die in de zaal zit, is van invloed op het effect, omdat een mens in rust een kacheltje is van 100 Watt.”

ArtScience is de enige opleiding in Nederland die vakken aan de kunstacademie én het Conservatorium biedt. Ook gaan kunst en wetenschap hier al jaren hand in hand, maar zo vanzelfsprekend was die mix niet altijd. Geluidspionier en gastdocent aan de interfaculteit Dick Raaijmakers moest in de jaren vijftig nog kiezen tussen zijn twee passies: radiotechniek en muziek maken. Gelukkig trok hij zich uiteindelijk niets van die scheiding aan en bracht zo kunst en wetenschap weer nader tot elkaar.

Tegelijkertijd zullen ze altijd op gespannen voet blijven staan. Bij ArtScience zijn er discussies gaande over het verschil tussen wetenschappers en kunstenaars, zegt de pas afgestudeerde kunstenaar Jeroen Uyttendaele, terwijl hij zijn vingers in de vonken van zijn werk Vonkveld steekt. „Toch zijn er genoeg wetenschappers die zeer artistiek bezig zijn met hun materiaal, en genoeg kunstenaars die juist heel erg volgens bepaalde wetenschappelijke principes werken.” Een onderzoeksdoel zoals een wetenschapper heeft hij niet. „Ik wil met mijn vonken vooral terug naar de basis en er de poëzie van laten zien.”

Joost Rekveld, hoofd van de interfaculteit en zelf filmmaker, wil ervoor waken dat de werken alleen voor techneuten interessant zijn. „Daarom nodigen we ook altijd kunstenaars zonder technische achtergrond uit om te beoordelen of de werken ook als kunst iets voorstellen. We willen de studenten niet vastpinnen. We sturen ze soms wel een richting uit: zo wil ik volgend jaar graag ecologie en footprint als onderzoeksterrein invoeren.”

Voer voor biologen en fotografen is de slow down-installatie Quanta of Light van Wolfgang Bittner, waarin een plant naar het licht toe groeit en daarmee de basis legt voor de zeer langzaam opgebouwde pixels van een foto. Om de zeven uur wordt het beeld ververst. Zo wordt de plantgroei eerst ontleed in pixels om uiteindelijk weer te worden opgerekt in de tijd. Bittner: „Maar ik moet hem wel gewoon elke dag water geven hoor.”

De eindexamenexpositie van ArtScience is nog te zien tot en met zaterdag in de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. www.kabk.nl. Later in het jaar vindt in Leiden Key of Life plaats, een nieuw festival dat kunst en wetenschap combineert, met performances van ArtScience (15 t/m 17 oktober).

    • Mariska Graveland