Vakanties staan in heel Europa in de uitverkoop

Lege hotels in Parijs en aan Sunny Beach. ‘We gaan zo ver weg als een volle tank van de leaseauto toelaat.’

„Boek nu en profiteer van fikse kortingen. 50 procent op acht dagen verblijf op het Griekse eiland Rhodos!” Of blijf in Nederland en „kom genieten op één van de bungalowparken van Landal GreenParks, midden in de natuur”. Ook met 40 procent korting. Ze zijn niet uniek voor Nederland, zulke lastminuteaanbiedingen. Britten bijvoorbeeld, kunnen op de website holidayholidayholiday.co.uk boeken: zeven nachten Diamond Hotel, op nog geen 250 meter afstand van het Bulgaarse Sunny Beach. Inclusief vlucht vanaf Londen Gatwick, voor 379 pond (447 euro).

Van stedentrips tot all inclusive strandvakanties, alles staat in de aanbieding, online en bij reisorganisaties. Dat is elk jaar zo. Maar dit jaar is anders: de uitverkoop in vakanties begon maanden eerder dan gebruikelijk. De prijzen zijn lager dan voorgaande jaren, en er zijn veel meer aanbiedingen dan normaal.

De Europese toerismesector ondervindt dit jaar de gevolgen van de Europabrede recessie, zegt Wicher Meijer, directeur van de internationale opleiding toerisme in Breda. „In Nederland groeide de branche vorig jaar nog, maar dat was een uitzondering in Europa”, aldus Meijer. In 2008 wist de Europese toerismebranche als enige ter wereld geen groei te boeken; die lag op 0 procent.

Voor dit jaar zijn de voorspellingen negatiever. Een greep: Griekenland verwacht ruim 10 procent minder bezoekers. In Spanje lag het aantal toeristen in het eerste kwartaal van dit jaar al 12 procent lager, terwijl het hoogseizoen nog moet komen. Het Nederlandse Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC) verwacht een „lichte daling” van toeristen uit het buitenland, rond de 4 procent. Dat komt ongeveer overeen met het verwachte Europese gemiddelde, een daling van 3,8 procent.

Voor een sector die gewend is alleen maar te groeien, zijn dit grote cijfers. „Zo diep is de branche nog nooit gezonken”, aldus Meijer. En de marges zijn klein, want concurrentie op prijzen is groot, zowel bij reisorganisaties als bij vliegmaatschappijen. Maar in vergelijking met verliezen in de industriesector of de auto-industrie, valt deze voorspelde krimp nog wel mee. Dat komt doordat toeristenstromen niet stil komen te liggen. Of zoals Meijer het zegt: „Vakantie is inmiddels een eerste levensbehoefte. Het aantal vakanties zal nooit dalen naar nul, mensen beschouwen het als recht om op er tussenuit te gaan.”

Wel verandert toerisme door de economische teruggang van aard. Consumenten hebben een paar mogelijkheden om op vakantie te bezuinigen: ter plaatse minder geld uitgeven en minder ver weg of korter op vakantie gaan. „We bepalen onze actieradius als volgt: hoe ver kunnen we rijden in onze leaseauto, op één volle tank?” schetst Meijer. Dichterbij wordt populairder. Die verschuiving is te zien in heel Europa.

Ook is het ene type vakantie gevoeliger voor recessie dan het andere. De ‘hoofdvakantie’ geven consumenten niet snel op, stedentrips vallen sneller af. „Dat is de derde of vierde vakantie voor mensen, die zij dit jaar toch maar aan de kant schuiven”, zegt Hans Dominicus, manager van het Amsterdams Bureau voor Toerisme en Congressen. Amsterdam verwacht 10 procent minder toeristen dan in 2008. Het ABTC wil Amsterdam voor Nederlanders aantrekkelijker maken, maar het lukt minder goed om toeristen uit het binnenland de cijfers te laten compenseren dan bijvoorbeeld in Parijs.

De Parijse toeristensector bestaat inderdaad voor 40 procent uit Fransen, vertelt Paul Roll, manager van het Parijse toeristenbureau. Door de crisis stijgt het aantal Fransen dat het dichter bij huis zoekt, maar dat compenseert bij lange na niet voldoende. De omzet en het aantal overnachtingen daalt met 17 procent in het eerste half jaar in Parijs zelfs harder dan in Amsterdam. „We gaan er vanuit dat we positiever eindigen dan dat”, zegt Roll. Het hoogseizoen staat nog voor de deur. En: 2007 en 2008 waren recordjaren, waar nu een crisisjaar tegenover staat.

In Groot-Brittannië vormt de ‘thuismarkt’ een sterkere compensatie voor de wegblijvende bezoekers – dat zijn vooral Amerikanen. Dat zegt Jacqueline French van het Londense toeristenbureau. Het is nog vroeg in het jaar om voorspellingen te doen, maar, zegt zij: „We verwachten wel een lichte daling. De binnenlandse markt kan niet helemaal goedmaken dat anderen wegblijven.” Veel Britten zien het niet zitten om de oversteek naar het vasteland van Europa te maken, vanwege de zwakke pond ten opzichte van een sterke euro. „Als ze die wisselkoersen zien, denken ze: het wordt tijd om onze eigen steden beter te verkennen.”

Een sterke euro maakt de eurozone minder aantrekkelijk vakantiegebied. Het valutanadeel speelt niet alleen Britten en Amerikanen parten, maar ook de oostelijke EU-landen zonder euro. Daarbij komt dat voor de nieuwe, Oost-Europese lidstaten een vakantie überhaupt niet vanzelfsprekend is, laat staan een vakantie in het buitenland. Zo gaat 63 procent van de Hongaren niet op vakantie, volgens de recentste Europese barometer van de Europese Commissie.

In vakantiegedrag zijn de verschillen tussen oost en west groot. In Letland en Litouwen bijvoorbeeld, gaat 48 procent van de inwoners niet weg. Terwijl in Nederland, Luxemburg en Zweden maar 22 procent erover denkt om niet op vakantie te gaan.

Het verschil in welvaart verklaart de vanzelfsprekendheid van vakanties in het noordwesten van Europa. Scandinaviërs, Duitsers en Nederlanders, zij die het vaakst op vakantie gaan, zitten boven in de piramide van Maslow, legt Kees van der Most uit, onderzoeker bij het NBTC. Met die piramide verklaarde psycholoog Abraham Maslow het verschil in levensbehoeften. Aan de basis, staan primaire zaken als eten en slaap. Is in die behoeften voorzien, dan volgen andere behoeften; sociaal contact en waardering.

Bovenin de piramide staat zelfontplooiing. Daar vallen vakanties onder. Van der Most: „Vakantie is een beleving. Mensen willen de druk van alledag ontlopen en gaan op zoek naar ontspanning. En daar hebben ze ook recht op na hard werken, vinden ze.” Dat idee is in Oost-Europa minder gangbaar. De Oost-Europese economieën groeiden de laatste jaren weliswaar hard, maar die groei, en daarmee de welvaartsontwikkeling, stopt nu abrupt door de economische crisis.

Dus staan hotels aan het Bulgaarse Sunny Beach fors goedkoper online. Want voor de hele branche gelden prijsverlagingen als beste optie om überhaupt nog omzet te draaien. „Consumenten rekenen zelfs op nog scherpere aanbiedingen, in deze tijd van het jaar. Al zijn de prijzen nu al verder gezakt dan normaal gesproken”, zegt Van der Most.

Hoe lang zijn reisbureaus bestand tegen deze dalingen? De voorspellingen zijn ook voor 2010 negatief. Als lichtpuntje houdt Van der Most vast aan de gedacht dat herstel van de economie zich – tot nu toe – altijd direct vertaalde in het opveren van de Europese toerisme-industrie. Van der Most: „Zodra de koopkracht aantrekt, willen mensen een inhaalslag maken.”