Trouwen in ruil voor een camera

Huisvrouw Maria heeft een moeizaam huwelijk en zoekt afleiding in de fotografie.

Een indrukwekkende film die een goed beeld geeft van het begin van de vorige eeuw.

Huisvrouw Maria (Maria Heiskanen) met haar camera. scene uit de film Everlasting Moments (2008) Oorspronkelijke titel: Maria Larssons eviga ögonblick FOTO: Wild Bunch

„Niet iedereen is begiftigd met de gave van het zien”, zegt de eigenaar van de fotohandel. Huisvrouw Maria is naar zijn winkel gekomen om haar camera in te ruilen. Haar gezin kan het geld dat de camera oplevert goed gebruiken. Haar man Sigge, een dokwerker, staakt namelijk, om betere arbeidsomstandigheden af te dwingen: naar zijn loon kan hij dus fluiten. Maar de zachtmoedige fotohandelaar overreedt Maria niet op te geven. Hij geeft geld: als ze hem af en toe haar foto’s laat zien, mag ze de camera houden. Hij vermoedt dat ze ‘de gave’ heeft.

Wat dat is, laat de 77-jarige Zweedse regisseur Jan Troell zien in een mooie scène. Als ze thuis komt van het bezoek aan de winkel, hangt er een ijspegel aan het huis. Ieder ander zou er aan voorbijgaan, Maria niet. Zij ziet de schoonheid van de ijspegel, de fraaie vorm ervan; hoe de druppende ijspegel in het middaglicht glinstert. Ze aarzelt geen moment en neemt haar eerste foto.

Everlasting Moments speelt zich een eeuw geleden af. Een begintekst vertelt dat de camera door Sigge gewonnen werd op een kermis. Hoewel hij Maria al tijden het hof maakte, stemde ze pas in met het huwelijk als zij de camera kreeg. Dan begint de film en horen we de stem van Maja, de oudste dochter die in voice-over het stormachtige huwelijk van haar ouders memoreert. Als haar vader nuchter blijft, is hij een charmante man. Lief voor vrouw en kinderen. Maar meestal kijkt hij te diep in het glaasje, ondanks de strenge woorden van de voorzitter van de geheelonthoudersvereniging. Deze man van de blauwe knoop bezoekt op gezette tijden het gezin, om meewarig te constateren dat het Sigge maar niet lukt van de drank af te blijven. En dan heeft hij ook nog een kwade dronk, waarbij hij vrouw en kinderen slaat. Áls hij al huiswaarts keert, want Sigge verkeert graag in het gezelschap van andere vrouwen.

Maria kan dus wel wat afleiding gebruiken en stort zich op de fotografie, in 1907 nog niet iets wat massaal werd bedreven. Eerst is ze nog heel schuchter, maar allengs ontdekt ze het immense plezier dat ermee gepaard gaat. Als haar man opgepakt wordt na een aanslag op een schip Engelse stakingsbrekers, wordt ze zelfs min of meer professioneel. Ze maakt portretten van families uit Malmö en soldaten die naar het front moeten als de Eerste Wereldoorlog uitbreekt. En natuurlijk maakt ze foto’s van haar eigen kinderen.

In een prachtige scène fotografeert Maria het tragisch jong gestorven dochtertje van een buurvrouw. Ze zoekt naar de beste manier haar waardig voor de eeuwigheid vast te leggen. Voor de zekerheid maakt ze twee foto’s. Na ontwikkeling zijn op een ervan nieuwsgierige kinderen te zien, met hun neus tegen de ramen gedrukt. Ze geven de foto een unheimische kwaliteit.

Everlasting Moments is een tijdmachine die terugvoert naar de periode tussen 1907 en 1917. Behalve aan het huwelijksdrama besteedt Troell veel aandacht aan de historische context. De opkomst van het communisme, de indertijd vanzelfsprekende dienstbaarheid van de vrouw aan haar man, de vrouw als baarmachine – Maria krijgt uiteindelijk zeven kinderen. Maar het gaat Troell om de momenten waarin Maria voor eventjes kan ontsnappen aan het patriarchaat en troost vindt in fotografie. Dan voelt ze zich intens gelukkig.

Everlasting Moments is fraai gefotografeerd, waarbij Troell als tweede cameraman optrad. Hij gebruikt veelal natuurlijk licht en baadt de film in sepiatinten. Het scenario van de net iets te lange film werd geschreven door Troells vrouw: het is het verhaal van haar tante, sommige foto’s komen dan ook uit haar familiealbum. Het geeft de toch al indrukwekkende film nog meer authentieke kracht.

Everlasting Moments Regie: Jan Troell. Met: Maria Heiskanen, Mikael Persbrandt, Jesper Christensen. In: Ketelhuis, Amsterdam; Images, Groningen; ’t Hoogt, Utrecht. * * * *