Pijnstillers tegen de depressie

Drank is verboden, drugs zijn onbetaalbaar. Jonge mannen in de geïsoleerde Gazastrook verdrijven de ellende massaal met pijnstillers. „Het geeft een euforisch gevoel.”

De zon brandt hoog aan de hemel, en zelfs in de schaduw van een stuk zeil is het ongenadig heet in Rafah, het zuidelijke stadje in de Gazastrook. Ramzy, een 18-jarige Palestijn, heeft een doek om zijn hoofd geknoopt en rust uit met een kop thee. Hij heeft de hele ochtend gesjouwd in een van de vele smokkeltunnels tussen Egypte en de Gazastrook. „Normaal zou je barsten van de spierpijn”, zegt hij terwijl hij met elekriciteitsdraad zijn tanden stookt. Hij wijst de tunnel in: het is niet veel meer dan een smalle houten trap die steil naar beneden loopt. Zandzakken stutten de trap. „Mijn lichaam zit bovendien vol schaafwonden en blauwe plekken. Maar ik ga door, zonder iets te voelen.”

Een doosje met rood-witte capsules is het geheim. Tramadol heet het middel. Een pil kost Ramzy zes shekel (ruim één euro). Als Ramzy zo’n pilletje neemt, zegt hij lachend, kan hij de hele dag werken als een os. „Liever neem ik meer dan één pil. Met twee voel je je heerlijk, je zweeft een beetje.” De vrienden om hem heen knikken ernstig. „Een koning”, zegt Mohammad, een jongen in een rafelig wit hemd. „Je voelt je de koning van Rafah.” En met drie pillen, vult Ramzy aan, vergeet je alles om je heen. „De bombardementen, de doden, de afgerukte ledematen, de hele shit.”

De door oorlog en armoede geteisterde bevolking van de Gazastrook is „massaal getraumatiseerd”, zegt dr. Ahmad Taha, een arts in Rafah. „Met name voor de jongeren is de situatie uitzichtloos. Er is geen werk, en het gebied wordt door Israël van de buitenwereld afgesloten.” De oorlog in de Gazastrook, in december en januari, kostte aan circa 1.400 Gazanen het leven, meest burgers. „Iedereen heeft dood en verderf meegemaakt.” Volgens een recente enquête van de Verenigde Naties kampt 55 procent van de jonge inwoners van de Gazastrook met ernstige depressies, vaak als gevolg van een post-traumatisch stresssyndroom.

Mogelijkheden om aan de ellende te ontsnappen zijn er niet. Sinds de definitieve machtsovername door de fundamentalistische beweging Hamas in de zomer van 2007 is Gaza drooggelegd. Alcohol is verboden, en drugs ook. Aan alcohol is echt niet te komen, zeggen de jongeren van Rafah. Drugs zijn lastiger uit te roeien, maar die zijn weer onbetaalbaar. Sinds een jaar of anderhalf, zegt dokter Taha, komen jonge mannen massaal bij hem langs om aan de pijnstiller Tramadol te komen. „Ze kwamen met tientallen op één dag. Het verhaal ging echt rond.” Via de tunnelverbindingen met Egypte kwam het middel met honderden dozen tegelijk binnen.

Tramadol, zegt Taha, is allereerst een uitstekende pijnstiller. In het medicijn zit een lichte dosis van het verdovende morfine. „Ik had last van mijn gebit en heb een pilletje genomen, erg effectief. Al steek je naalden in je huid, nog voel je het niet.” Maar het is geen gewone pijnstiller. Het werkt als een drug, zegt hij. „Het geeft een euforisch gevoel, het verdooft je negatieve gedachten. Het is niet verslavend, maar er treedt wel snel gewenning op, waardoor het lastig is om ermee te stoppen.”

Taha schat dat 70 procent van de jonge mannen in Rafah aan de Tramadol is. Ramzy en zijn vrienden bij de smokkeltunnel lachen om die schatting. „Iedereen is aan het spul”, zegt Mohammad. „Luister. Jullie Europeanen kunnen lekker alcohol drinken als je het niet ziet zitten. Hier is dat niet meer te krijgen sinds Hamas de macht heeft.” Mohammad laat zijn been zien, met de sporen van een slecht geheelde wond. Tijdens de machtsovername door Hamas, twee jaar geleden is hij in zijn been geschoten. „Ik werd gillend wakker van de pijn. Sinds ik dit spul gebruik, kan ik weer in de tunnels werken.”

Omar Habeed, een jonge man met een baardje en een smetteloos overhemd, zegt dat Tramadol ook om een heel andere reden gebruikt wordt. „Het gaat om de seks. Daarom slik ik het. Ik heb twee vrouwen en moet ze allebei tevreden houden. Sinds de oorlog heb ik minder zin. Ik hoorde van vrienden dat dit middel je lust opwekt. Toen ik het probeerde, merkte ik het meteen. Ik voelde me mannelijker, ik kreeg weer zin in seks.”

Het toenemende gebruik van pijnstillers in Gaza was anderhalve maand geleden voor de Hamas-regering reden het gebruik van Tramadol te verbieden, tenzij er een medische noodzaak is. Ahmad Taha is sinds een paar weken gestopt met de verkoop aan iedereen, zegt hij. Op smokkel staat sinds die tijd bovendien een zware straf. Abu Khalil, een oudere smokkelaar in Rafah, zegt dat hij Tramadol niet meer binnen smokkelt. „Hamas is de baas over de handel. Als ze me betrappen, dan zit ik meteen voor jaren in de gevangenis. Dat wil ik niet riskeren.”

Ramzy en Mohammad zeggen dat het lastiger is om aan Tramadol te komen. Maar onmogelijk is het niet. Er zijn nog steeds smokkelaars die het risico nemen. En sommige artsen verkopen het wel, maar alleen onder de toonbank. Ramzy: „Het is niet echt moeilijk om eraan te komen.” Lachend: „Je moet alleen de juiste mensen kennen.”

    • Guus Valk