Anderhalve dag om een vallei te veroveren

Amerikaanse troepen zijn het belangrijkste offensief sinds jaren in Afghanistan begonnen. Er moet een doorbraak komen in de strijd met de Talibaan.

Amerikaanse mariniers proberen in 36 uur te doen wat Britse militairen de afgelopen drie jaar niet gelukt is: de hele vallei in de Afghaanse provincie Helmand innemen. Vannacht om één uur lokale tijd begonnen zij aan operatie Khanjar (Slag met het zwaard), die de grootste van Amerikaanse mariniers moet worden sinds het offensief in het Iraakse Falluja in 2004. De operatie moet een omslagpunt worden in de strijd van de NAVO tegen de Talibaan in het zuiden van Afghanistan. De 5.000 Britten die sinds 2006 gelegerd zijn in Helmand beschikten altijd over onvoldoende capaciteit om de provincie (met 60.000 km2 groter dan Nederland) onder controle te krijgen. De vruchtbare vallei rond de rivier Helmand, waar de meerderheid van de bevolking woont, is grotendeels in handen van de Talibaan.

In februari besloot de Amerikaanse president Obama tot een grote troepenuitbreiding in Helmand en de buurprovincie Kandahar, de twee provincies waar de Talibaan het sterkst zijn. In Helmand zijn de afgelopen weken 10.000 mariniers gearriveerd. Door hun komst moet ISAF deze zomer het militaire initiatief kunnen overnemen van de Talibaan, en de veiligheid zodanig verbeteren dat er in augustus presidentsverkiezingen kunnen worden gehouden. Analisten verwachten de bloedigste zomer sinds de val van het Talibaanregime in 2001.

Verslaggevers die met de militairen zijn meegereisd meldden vannacht hoe helikopter na helikopter landde in de vallei, waarna de mariniers zich over de velden verspreidden. Honderden kwamen over land, via de Woestijn des Doods. De gedachte is dat de Talibaan weinig weerstand zullen bieden tegen de overmacht.

Vervolg Helmand: pagina 5

Medewerking Pakistan

„De bedoeling is om het groot te doen, krachtig te doen en snel te doen, en zo aan beide kanten mensenlevens te besparen”, zei brigadegeneraal Larry Nicholson vooraf tegen zijn staf. „Steden die de kern vormden van het Talibaangebied zullen vallen. Ze zullen snel vallen. En hopelijk vallen ze zonder een schot te lossen.” De Talibaan gaan de laatste tijd niet vaak meer het rechtstreekse gevecht aan als duidelijk is dat ze niet kunnen winnen. Bezien moet worden waarheen ze nu zullen vluchten. Vanmorgen waren er nauwelijks meldingen van gevechten.

Niet alleen de snelle verplaatsingen zijn anders dan bij eerdere grote operaties in Zuid-Afghanistan. Voor het eerst is er een directe samenwerking met Pakistan: dat heeft militairen overgebracht naar de grensregio om te voorkomen dat Talibaan naar het Pakistaanse Baluchistan kunnen vluchten. „Het is een soort reorganisatie”, zei een legerwoordvoerder.

Een grondgedachte van Obama’s nieuwe Afghanistanstrategie is dat die niet los gezien kan worden van de opstand in Pakistan. Tot op heden weigerde Islamabad gehoor te geven aan verzoeken van het Westen om troepen te verplaatsen van de grens met aartsvijand India naar de grens met Afghanistan, een gebied dat geldt als toevluchtsoord voor de Talibaan. De woordvoerder wilde niet vertellen in hoeverre de verplaatsing is gecoördineerd met de Amerikanen. „Het is maanden geleden begonnen”, zei hij. De VS hadden „aangegeven dat ze naar Helmand en het oosten van Afghanistan zouden komen”, waarop Pakistan het risico dat de Talibaan de grens zouden oversteken „in beeld heeft gebracht.”

Anders dan bij vorige offensieven is ook dat er nu meer moeite wordt gedaan om het ingenomen terrein te behouden. Door schade en schande is ISAF de afgelopen jaren wijs geworden: militairen verdreven de Talibaan, maar verplaatsten hun aandacht daarna naar een ander strijdtoneel, waardoor de Talibaan niet alleen konden terugkeren, maar zich vaak ook in wraakcampagnes uitleefden op de lokale bevolking. De Baluchi-vallei In Uruzgan is bijvoorbeeld meermalen verloren gegaan aan de Talibaan.

De Nederlanders hanteren sinds enige tijd een strategie waarbij kleine militaire bases worden gebouwd die het ingenomen terrein verbinden met gebied waar zij al toegang tot hadden, om zo in elk geval een deel te behouden. Vervolgens komt zo snel mogelijk de gouverneur naar het gebied om met de lokale bevolking te praten en te overleggen over mogelijke ontwikkelingsprojecten. Zo moet het vertrouwen van de bevolking gewonnen worden. Een dergelijke aanpak moet nu word toegepast in Helmand.

Als het de mariniers lukt om de controle over de vallei te krijgen en te behouden, is dat een tegenslag voor de Talibaan die verder strijkt dan Helmand alleen. De provincie vormt de kern van de opiumproductie in Afghanistan, die jaarlijks tientallen miljoenen euro’s oplevert voor de Talibaan.

    • Hanneke Chin-A-Fo