Zweden kiezen voor een informele aanpak

Zweden gaat zich dit half jaar, als voorzitter van de EU, concentreren op twee terreinen waarop het land veel ervaring heeft: milieu en de financiële crisis.

Anders Borg heeft een paardenstaart en een ringetje door zijn oor. Hij is minister van Financiën van Zweden. De Zweden, vanaf vandaag voor een half jaar voorzitter van de Europese Unie, pakken het informeel aan. Ook Fredrik Reinfeldt, hun premier die pas 43 jaar is. Hij staat zelf bij de ingang van een restaurant in Stockholm om een groep journalisten uit Brussel te ontvangen. Hij heeft zin om tijdelijk leiding te geven aan een club met 500 miljoen inwoners.

Parlementariër Susanne Eberstein van de Zweedse sociaal-democraten, die in de oppositie zitten, weet wel waarom. Reinfeldts voorganger deed het goed in de opiniepeilingen na het vorige Zweedse EU-voorzitterschap. Zes maanden vol fotomomenten met wereldleiders: wie wil dat niet, een jaar voordat er verkiezingen zijn.

„En in het voorjaar trouwt onze kroonprinses. Dat is waarschijnlijk ook goed voor de rechtse partijen”, zegt Eberstein. Zoals zo veel sociaal-democraten in Europa beleeft ze weinig lol aan de economische crisis. Zweden, waar de sociaal-democraten tot voor kort meestal aan de macht waren, wordt sinds 2006 geregeerd door een coalitie van vier centrum-rechtse partijen. Die zijn gestegen in de peilingen sinds de crisis.

Er zijn goede en slechte voorzitterschappen. De Tsjechen kregen het afgelopen half jaar nauwelijks iets voor elkaar. En ze spraken ook nog eens slecht Engels, werd in Brussel geklaagd. Verder hielp het niet dat de Tsjechische regering in maart viel. Daarvoor was er Frankrijk, dat zoveel topontmoetingen organiseerde dat diplomaten en ambtenaren er moe van werden. Maar er gebeurde wel wat in Brussel. En de Franse president Sarkozy bemiddelde met succes namens de EU toen er oorlog uitbrak tussen Rusland en Georgië.

„Grote landen hebben overduidelijke voordelen”, zegt minister van Buitenlandse Zaken Carl Bildt. Ze hebben meer diplomaten. Meer aanzien. Daardoor komen ze makkelijker binnen in het Kremlin of het Witte Huis. „Kleine landen hebben die voordelen niet. Maar ik geloof dat ik wel durf te zeggen dat Zweden een middelgroot land is.” Zweden heeft ruim negen miljoen inwoners.

De Zweden hebben in ieder geval het voordeel dat ze makkelijk Engels spreken. En ze hebben een paar politici met veel internationale ervaring. Carl Bildt was in de jaren negentig zelf premier en zat dus al bij heel wat toppen. Bovendien bemiddelde hij op de Balkan. Cecilia Malmström, de minister voor Europese Zaken, was Europarlementariër en kent ook de weg in Brussel.

De Zweden hebben twee voor de handliggende prioriteiten: het klimaat en de economie. Met beide hebben ze ook collectief ervaring. Ze zien zichzelf graag als voorbeeldland voor milieubeleid. „Sinds 1990 hebben we de uitstoot van CO2 gereduceerd met 10 procent. In dezelfde tijd groeide de economie met ongeveer 50 procent”, zegt premier Reinfeldt. Milieubeleid hoeft de economie niet te schaden, wil hij andere landen voorhouden.

Zweden heeft al sinds 1991 een CO2-belasting op fossiele brandstoffen, voor particulieren en bedrijven. De Zweedse regering zou graag zien dat de EU dat voorbeeld volgt. Maar de komende maanden zal het vooral gaan over Kopenhagen, waar de wereld in december onderhandelt over een klimaatverdrag. Dat kan er alleen komen als de rijke landen betalen voor milieumaatregelen in arme landen. Zweden moet er voor zorgen dat EU-landen het eens worden over de vraag hoeveel ze zullen bijdragen. En vooral: hoe moeten die kosten binnen de Europese Unie worden verdeeld?

Verder zullen de Zweden werken aan verscherpt toezicht op banken. Ook hier hebben ze expertise, benadrukken ze. Zweden had in de jaren negentig zelf al een bankencrisis en maakte toen het nationale toezicht op financiële instellingen strenger. „We hebben in die tijd veel dingen gedaan waar Europa en de wereld nu over praten”, zegt premier Reinfeldt.

Een nadeel voor de Zweden is dat ze zelf de euro niet gebruiken. Ze zijn daarom geen lid van de eurogroep – het overleg van landen die dat wel doen. In 2003 organiseerde de Zweedse regering een referendum over de euro. Het antwoord van de bevolking was nee.

Maar het grootste gevaar voor de Zweden is dat ze veel tijd kwijt zullen zijn aan institutionele problemen. In oktober houden de Ieren een tweede referendum over het Verdrag van Lissabon. Wat als ze opnieuw nee zeggen? „Het officiële antwoord is dat er geen plan B is”, zegt Carl Bildt. „Het echte antwoord is nog erger. Er is géén plan B.” Het nieuwe EU-verdrag moet door alle 27 EU-lidstaten worden goedgekeurd.

De Zweedse regering had gehoopt dat de Portugees José Manuel Barroso nu al zeker zou zijn van een tweede termijn als voorzitter van de Europese Commissie. Maar het is nog onduidelijk of hij de benodigde steun krijgt van het Europees Parlement.

In Stockholm wees Barroso er vanmiddag op dat de Europese Commissie de komende maanden mee moet onderhandelen over een nieuw klimaatverdrag. Dan helpt het niet als er ondertussen gedoe is over benoemingen. ,,Ik hoop dat er snel duidelijkheid is.”