Eerst zien, dan geloven

Zes jaar geleden hadden we in Nederland een bijzonder warme zomer. In mijn klimatologische naïviteit heb ik daarin toen een bewijs gezien dat de aarde aan het opwarmen was, en daarover op deze plaats een column geschreven. Al de volgende dag ontving ik de eerste schrobberingen van belangrijke deskundigen. Ze vroegen zich af waar ik me mee bemoeide. Opwarming, broeikaseffect, het was allemaal bijgeloof, bedacht en aangeblazen door quasi wetenschappelijke charlatans. Ze kwamen met doortimmerde contrabewijzen.

Ik ben geen klimatoloog, ik steek mijn licht op bij mensen die ik intuïtief betrouwbaar vind. Twee jaar eerder had George W. Bush, een paar maanden nadat hij was aangetreden als president, besloten het klimaatverdrag van Kyoto op te zeggen. Ook vandaar misschien dat ik meer vertrouwen had in de school van het broeikaseffect. En dan waren er ook toen al smeltende ijskappen, de verdwijnende gletsjers, de hoger wordende sneeuwgrens en de zich uitbreidende dorre gebieden. Voor een leek allemaal overtuigende bewijzen. Toch heb ik toen, na die krasse interventies, besloten het bij dat ene stukje te laten.

Een van de beste weekbladen van de westerse beschaving is The Economist. Je kunt het niet een parochieblad van de linkse kerk noemen, het neigt naar Brits conservatief. Toch heeft het op zijn website iedere week een column, Green.view genaamd, die over het milieu gaat. Deze week wordt daarin uitvoerig beschreven hoe je milieuvriendelijk kunt barbecuen. Een kleinigheid, bestemd voor de klimaatbewuste beter gesitueerden. De papieren editie bevat een huiveringwekkend verhaal over de nieuwe onderklasse van de migranten. In Noord-Kenia woont het zich snel uitbreidende Turkana-volk, in een gebied dat vroeger aan het begin van de klimaatcrisis eens in de acht jaar door een periode van droogte werd getroffen. Nu is dat eens in de drie jaar. Het gevolg is dat de Turkana permanent migreren, van het ene steeds minder bewoonbare gebied naar het volgende.

De Turkana zijn een voorbeeld. De Internationale Organisatie voor Migratie voorspelt dat er tegen 2050 zo’n 200 miljoen klimaatmigranten zullen zijn. Door het stijgen van de zeespiegel zouden de delta’s van de Ganges, de Brahmaputra, de Mekong en nog een paar rivieren kunnen overstromen, wat een 24 miljoen migranten tot gevolg zou hebben. Het smelten van de Himalayagletsjers zal resulteren in overstromingen en het stijgen van de voedselprijzen. In deze chaos zouden dan weer gemakkelijk regionale conflicten kunnen ontstaan. Het aantal bewoonbare gebieden zal verminderen, zegt James Lovelock, die in dit artikel een milieugoeroe wordt genoemd. Een gevolg daarvan zal zijn dat het aantal megasteden toeneemt. Nu zijn er steden met meer dan 10 miljoen inwoners. Houd er rekening mee dat we tegen het midden van deze eeuw steden met 100 miljoen of meer inwoners zullen hebben.

Tot zover een paar voorbeelden uit dit artikel in The Economist. De politieke vraag is of aan zulke waarschuwingen een voorspellende waarde wordt toegekend, en door wie. Eerst zien, dan geloven, denken de sceptici. Kort nadat Al Gore zijn film An Inconvenient Truth had gelanceerd, zag ik op een zondagochtend in New York een jongeman die op straat pamfletjes uitdeelde. ‘Al Gore is a Big Fat Liar’ stond erop en er werd uitgelegd waarom dat zo was. Afgelopen week heeft het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden met 217 tegen 205 stemmen een wet aanvaard die het mogelijk maakt de uitstoot van koolstofmonoxide te beperken. De meeste Republikeinen waren tegen, omdat aanvaarding van de wet gepaard zal gaan met een forse belastingverhoging. Bovendien zullen de energiekosten stijgen, waardoor consumptieartikelen duurder worden. De Senaat moet zich nog uitspreken. Het berichtje van 25 regels stond in de International Herald Tribune op pagina vier. Michael Jackson was gestorven en daaraan werd anderhalve pagina gewijd.

Gelukkig staat in de Tribune van gisteren een column van Paul Krugman waarin hij de ontkenners van de klimaatverandering de oorlog verklaart. ‘Verraders van de planeet’ noemt hij het gezelschap. Hij citeert een afgevaardigde, Paul Broun uit Georgia. „Die de hele theorie van de opwarming is niets anders dan een vorm van bedrog, gelanceerd door de wetenschappelijke wereld”, zei Broun. De jongste resultaten van het klimatologisch onderzoek zijn opnieuw pessimistischer. De planeet verandert nog sneller, de poolkappen smelten, onderzoekers van het MIT houden er nu rekening mee dat tegen het einde van de eeuw de temperatuur niet met 4, maar met 9 graden Celsius zal zijn gestegen. Ontkenning van de resultaten van dit wetenschappelijk onderzoek is onverantwoordelijk, immoreel, schrijft Krugman.

Nederland neemt deel aan de bestrijding van het broeikaseffect, doet meer dan wat minimaal wordt geëist. Maar er is een groeiende weerstand tegen al die maatregelen die ‘alleen maar geld kosten zonder dat je er iets voor terugkrijgt’. Wat moeten we van onze broeikasontkenners in eigen land denken? In kringen van de PVV worden de voorspellingen als alarmistische flauwekul beschouwd. In de populistische consumptiecultuur hebben ze de wind mee, en ze krijgen steun van een zich wetenschappelijk noemende minderheid.

Aan deze minderheid zou je kunnen vragen wat ze denkt dat de meerderheid beweegt om de wereld zo te willen misleiden. En ten slotte, wat deze klimaatsceptici zullen doen als over een jaar mocht blijken dat de meerderheid toch gelijk heeft gehad.

Wilt u reageren? Dat kan op nrc.nl/hofland