Aids bestrijd je niet met mensenrechten

Aidsbestrijding pak je medisch aan.

Niet door de ongelijkheid in de wereld te bestrijden, zoals het ministerie van Buitenlandse Zaken voorstelt.

(Illustratie Milo Rottinghuis) Rottinghuis, Milo

Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft eerder dit jaar zijn visie op aids – en wat Nederland aan de bestrijding daarvan kan doen – kenbaar gemaakt in het rapport Choices and Opportunities. Deze rapportage aan de Tweede Kamer is tot stand gekomen met hulp van het Aids Fonds, de Aids Stichting Oost-West, Cordaid, de Stichting Mainline en Stop Aids Now!

Het rapport heeft de ambitie om aids te voorkomen met een beleid gebaseerd op enerzijds het bestrijden van schendingen van mensenrechten en van visies van de paus, en anderzijds het bevorderen van het recht van de vrouw op het beslissen over haar eigen lichaam en haar zwangerschap. Dat zijn belangrijke doelstellingen, die echter veel omvattender zijn dan aidsbestrijding.

Als hij wijs is, trekt minister Koenders (Ontwikkelingssamenwerking, PvdA) zich niets aan van dit rapport. Het ademt van begin tot eind een primitieve hulpverlenersvisie met als adagium ‘als het hart maar op de goede plaats zit’ en als belangrijk accent de onderdrukking van de vrouw en taboes over seksuele geaardheid als oorzaken van aids.

Aids is echter een infectieziekte die niet bestreden kan worden door de ongelijkheid en oneerlijkheid op de wereld aan de kaak te stellen. Een virusinfectie zoals aids kan het best worden begrepen met virologische, epidemiologische en medische kennis. Zo’n ziekte kan het best worden bestreden met een beleid gebaseerd op ervaring met andere virusinfecties, zoals griep, polio of mazelen. Waarom dan niet bij aids? Blijkens de minieme rol die het virus krijgt toebedeeld in het ontstaan en de verspreiding van aids, geven de schrijvers van het rapport er blijk van pijnlijk ondeskundig te zijn.

De feiten over aids staan vast en zijn onontkoombaar. Het human immunodeficiency virus (hiv) veroorzaakt de afweerstoornis die tot aids leidt. Zonder hiv geen aids. Het virus verspreidt zich via geslachtgemeenschap en bloed. Er zijn uitstekende geneesmiddelen die de ziekte voorkomen. Hoe sneller na het vaststellen van de aanwezigheid van hiv de behandeling start, hoe langer de symptomen van aids worden uitgesteld, vaak levenslang. Helaas lopen tot op de dag van vandaag dagelijks duizenden vrouwen en mannen hiv-infecties op, vooral door heteroseksueel verkeer. Uit niets blijkt dat het ministerie van Ontwikkelingssamenwerking op de hoogte is van deze simpele waarheden.

De urgentie van het aidsprobleem wordt in het rapport van Ontwikkelingssamenwerking uitgedrukt in termen van sekseongelijkheid en kwetsbaarheid van onderdrukte en gediscrimineerde groepen. Als belangrijkste uitdaging ziet het ministerie dat de ongelijkheid en oneerlijkheid op de wereld wordt weggenomen. Dan zal aids ook verdwijnen.

Nu, dan kan de minister lang wachten. Nergens wordt het belang van het zo snel mogelijk verschaffen van antiretrovirale middelen voor de bestrijding van aids – een feit waarvoor overdonderend wetenschappelijk bewijs bestaat – tot uitgangspunt verheven en daarmee tot prioriteit. Nergens wordt de logistiek als knelpunt beschreven om zo veel mogelijk mensen een levenslange behandeling te bezorgen en nergens wordt onderwijs aan gezondheidswerkers in de meest getroffen landen van Afrika en Azië tot prioriteit gesteld. Nergens in het rapport wordt er de nadruk op gelegd dat de kern van een goede aidsbehandeling bestaat uit kennis van het ontstaan en het beloop van de hiv-infectie, het belang van het regelmatig innemen van juiste geneesmiddelen en het op tijd ingrijpen bij bijwerkingen of geneesmiddelenresistentie..

Er is maar één waarheid over aids: het is een ziekte waaraan je doodgaat als de hiv-infectie niet wordt behandeld. Als een dokter of verpleegkundige geen geneesmiddelen heeft of niet weet hoe ermee om te gaan, verspreidt aids zich. Daarin onderscheidt aids zich in niets van malaria of tuberculose, ook ziekten die de minderbedeelden hard treffen in Afrika en Azië. Een hiv-infectie is niet fundamenteel anders dan chlamydia, syfilis, gonorroe, geelzucht en papillomavirusinfecties, die baarmoederhalskanker geven: allemaal seksueel overdraagbare aandoeningen.

Het lijkt wel of we terug zijn in de tijd vóór 1983, toen nog niet bekend was dat aids een virusziekte is en toen er nog geen geneesmiddelen waren tegen aids.

Jaap Goudsmit is hoogleraar armoedegerelateerde infectieziekten van het Academisch Medisch Centrum te Amsterdam en wetenschappelijk directeur van het farmaceutische bedrijf Crucell.