Wouter Bos mocht nog twee studies doen

Vandaag praat de Tweede Kamer over het duurder maken van een tweede studie.

Een vreemd voorstel van een kabinet dat juist wil dat studenten extra presteren.

De Tweede Kamer staat vandaag voor een belangrijke keuze. Kiest zij voor excellentie en interdisciplinariteit in het hoger onderwijs? Of gaat zij mee met het voorstel van Minister Plasterk (Onderwijs, PvdA) en wordt een tweede studie voor studenten onbetaalbaar?

De Kamer stemt over wijziging van de wet op het hoger onderwijs en wetenschap. Voor een groot deel zijn de voorgestelde aanpassingen positief. Maar er is een belangrijk punt waarop het wetsvoorstel van minister Plasterk een grote groep studenten benadeelt.

Als het aan de minister ligt, mag een universiteit of hogeschool in de toekomst zelf weten hoeveel collegegeld zij van een student zal vragen voor een tweede studie. Universiteiten en hogescholen zijn dan niet meer gebonden aan het wettelijk collegegeld van 1620 euro. Het collegegeld van de instellingen zelf, dat kan oplopen tot tienduizenden euro’s per jaar, geldt voor studenten die al een diploma op zak hebben. Het doen van een tweede studie naast je werk, in deeltijd, kan flink in de papieren gaan lopen en wordt minder aantrekkelijk.

Twee studies tegelijk doen mag nog wel van de minister, maar je zult deze eigenlijk wel tegelijk af moeten hebben. Want na het behalen van één diploma zul je het hoge tarief moeten betalen voor het vak waar je nog in moet afstuderen.

Met het niet meer bekostigen van de tweede studie door de overheid is een vreemde dubbelzinnigheid in het beleid geslopen. Het voorstel druist in tegen de nadruk van het onderwijsbeleid op excellentie. Weg met de zesjescultuur, inzetten op ‘beter dan goed’ en op naar de University Colleges en Honours Classes. In meerjarenafspraken tussen het ministerie, de universiteiten en hogescholen is afgesproken dat 10 procent van de studenten meer dan hun standaardprogramma moeten gaan studeren. Vanuit die gedachte is het uiterst opmerkelijk dat de overheid studenten nu ontmoedigt om een tweede diploma te behalen.

Blijkbaar leeft bij zowel de minister als de Kamer de illusie dat er grote groepen studenten zijn die maar studie na studie volgen, zonder dat hier een meerwaarde in zit. Maar men vergeet dat het hier gaat om studenten die leren interdisciplinaire verbanden te leggen tussen hun studies en zo van belangrijke waarde kunnen zijn voor de kenniseconomie. Zo heeft het meerwaarde om naast je studie politicologie ook een diploma in de economie te behalen. Denk aan de minister van Financiën, Wouter Bos. Daarbij betreft het aantal studenten die een tweede master volgen een selecte groep van rond de 3200 studenten. Deze groep kan alleen al op basis van hun extra inzet als excellent bestempeld kunnen worden.

De voorgestelde maatregelen zullen leiden tot strategisch gedrag onder studenten die twee studies doen. Zij zullen het afstuderen van de eerste studie uitstellen tot de tweede studie ook is afgerond, om geen duizenden euro’s extra te moeten betalen. Dat is funest is voor de zo gewilde ‘studierendementsverbeteringen’.

Een andere mogelijkheid is dat de student de tweede studie maar laat zitten en zonder een tweede diploma te behalen stopt. De kosten die zijn gemaakt in de al behaalde vakken, leveren de student en de maatschappij veel minder op, dan bij het behalen van een diploma.

Ook is het gewoonweg niet duidelijk wat het belang van de minister is bij deze misstap. De VSNU en HBO-raad waren namelijk, in opdracht van Plasterk zelf met de studentenorganisaties tot een compromis gekomen. Hierin zou een tweede studie voor het wettelijk collegegeld van 1620 euro kunnen worden afgemaakt, mits de student er reeds mee was begonnen tijdens zijn eerste studie. Hierdoor worden de meeste nadelen ondervangen. Toch koos de minister ervoor om het compromis naast zich neer te leggen en een eigen koers te varen. De toekomst zal uitwijzen hoe dit zich met het stimuleren van excellente in het hoger onderwijs zal verhouden.

In ieder geval één tip voor de ambitieuze student: denk even goed na, voordat je je scriptie inlevert.

Gerard Oosterwijk is voorzitter van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb)

    • Gerard Oosterwijk