Risico aan financiële innovaties

De BIB fungeert als een soort kompas voor de financiële sector. Nu waarschuwt de bank van centrale banken voor ongebreidelde innovatie.

Behandel een nieuw financieel product net als een nieuw medicijn. Test het, en geef de veiligste middelen (lees: minst complexe financiële innovaties) vrij aan het grote publiek. De minst veilige middelen (de meest complexe en risicovolle financiële innovaties) zouden de status van bijna illegaal moeten hebben en alleen onder de strengst mogelijke controle worden ‘ingenomen’. Alleen op die manier voorkom je dat een heel financieel stelsel ‘ziek’ wordt van medicijnen die iedereen gebruikt, maar waar niemand de bijwerkingen van kent.

Deze aanbeveling staat te lezen in het 79ste jaarverslag van de Bank voor Internationale Betalingen (BIB). Het is een van de meest vergaande conclusies die de BIB, de bank voor centrale banken, trekt in haar rapport. De BIB sluit hiermee aan op analyses van onder meer de Nederlandse econoom Willem Buiter van de London School of Economics. Kritiek van bankiers op zulke strenge controle (de innovatieve kracht van de financiële sector zou zo worden beperkt, zeggen die) en van bijvoorbeeld Nout Wellink van De Nederlandsche Bank, legt de BIB naast zich neer. En geef haar eens ongelijk: de afgelopen twee jaar heeft aangetoond wat een ongebreidelde groei van complexe financiële producten voor schade kan brengen. Superbelegger Warren Buffet noemde ze niet voor niets „financiële massavernietigingswapens”.

De BIB heeft een sterke reputatie opgebouwd in de kredietcrisis. Als een van de eerste waarschuwde de BIB al begin 2008 voor het ineenstorten van de financiële sector. De BIB geldt al jaren als een soort kompas voor de financiële sector. Zo waarschuwde de BIB al jaren geleden voor de te lage rentestanden van destijds en de daarmee gepaard gaande explosieve groei van kredieten. Alleen wordt er in jaren van grote voorspoed nauwelijks geluisterd naar de centralebankiers. Nu is dat anders.

Overheden mogen dan de afgelopen maanden voor duizenden miljarden euro’s aan steun hebben gepompt in de financiële sector en andere delen van de economie, daarmee is de crisis niet voorbij en opgelost, stelt de BIB. Wat écht nodig is, is strengere regelgeving voor de financiële sector (grotere kapitaalbuffers opbouwen in goede tijden) en een beperking van de bilaterale derivatenhandel.

De BIB geeft toe dat zulke vergaande maatregelen vooral voor de niet al te nabije toekomst bedoeld zijn. Maar, stelt de BIB, het is beter de patiënt te vertellen welke structurele veranderingen er in zijn levenstijl zullen optreden terwijl die nog aan het infuus ligt, dan daarmee te wachten totdat hij het ziekenhuis verlaten heeft.

De BIB onderscheidt tot nu toe vijf fases in de crisis tot nu toe (zie grafiek). Sinds half maart 2009 is de laatste fase ingegaan, en dat lijkt een fase van stabilisatie te zijn. Er kleven echter grote risico’s aan deze betrekkelijke rust. Tot nu toe hebben overheden „een ratjetoe aan maatregelen genomen om de crisis te keren, gecombineerd met een agenda van samenhangende hervormingen om de basis te leggen voor een duurzame groei”, aldus de BIB. De grootste zorg daarbij is dat er onvoldoende gedaan wordt om een duurzaam herstel te garanderen. Ook bestaat het risico dat de noodmaatregelen die tot nu toe genomen zijn een toekomstig veilig financieel stelsel eerder ondermijnen dan structureel stabiliseren. Overheden hebben tot nu toe onvoldoende gedaan om de banken op te schonen. Er is voor honderden miljarden steun in gepompt, maar de giftige beleggingen zijn amper aangepakt. „De weigering dat te doen kan het herstel vertragen.”

Ook de oplopende schulden van overheden zorgen voor problemen. De centrale banken krijgen ook nog een waarschuwing van de BIB. De opstellers van het rapport hebben weinig fiducie in het vermogen van centralebankiers. De BIB schat in dat zij te traag zullen zijn met het weer verhogen van de rentes als de economie aantrekt.

Lees het rapport van de BIB via nrc.nl/kredietcrisis