Merkel lokt kiezer met minder belasting en meer consumptie

De economische crisis is hét onderwerp van de Duitse verkiezingen in september. De christen-democraten proberen de slag te winnen met een nieuwe versie van het ‘Wirtschaftswunder’.

Berlijn, 30 juni. - Even houdt ze haar stem in, om het retorische effect te verhogen. Dan zegt Angela Merkel, christen-democratisch lijsttrekker en bondskanselier van Duitsland, dat nu de vraag aan de orde is wat economische groei schept. Haar antwoord: „Belastingverlaging. Om de consumptie te stimuleren en de economie aan te jagen”.

Onder leiding van Merkel hebben CDU en CSU gisteren in Berlijn het programma aangenomen waarmee de christen-democratische partijen de Bondsdagverkiezingen, eind september, ingaan.

Belastingverlaging is een belangrijk verkiezingsthema. De partijen kunnen zich er ideologisch mee profileren. Samen met een nieuw te definiëren rol van de staat – die van crisismanager – is het dé electorale gevechtszone. Het grote thema is hoe de recessie moet worden aangepakt. Met overtuigende maatregelen, valt op zondag 27 september, verkiezingsdag, veel te winnen.

Zoals altijd mijdt Merkel grote woorden in haar toespraak tot de partijgenoten. Ze wil „van de crisis een kans maken” en in de „kracht van Duitsland investeren”: onderwijs en innovatie. Ze komt het podium op samen met CSU-chef Horst Seehofer.

Seehofer, een boom van een man, torent hoog boven Merkel uit. Hij heeft na een dramatische verkiezinguitslag van de Beierse CSU, vorig jaar in de eigen deelstaat, het leiderschap van zijn partij opgeëist. Hij heeft het charisma – maar zij heeft de macht. Om die reden prijst hij haar. „Wij hebben geen kandidaat nodig. Wij hebben de bondskanselier”. De twee zusterpartijen groeperen zich om Merkel. Gezamenlijke opdracht: kanselier blijven.

Kunnen de partijen van Merkel en Seehofer met zo’n programma winnen? En kan Duitsland ermee uit de misère van een crisis worden gehaald? Een nooit eerder vertoonde daling van het bruto nationaal product, zes procent, staat de Bondsrepubliek dit jaar te wachten. Is een verkiezingsprogram dat het moet hebben van belastingverlaging en vage investeringen in de toekomst toereikend voor de dramatiek van dit moment?

Kenner van CDU en CSU is de invloedrijke auteur en commentator Hugo Müller-Vogg, die een politieke column in het veelgelezen dagblad Bild heeft. Hij schreef een paar jaar geleden een boek over Angela Merkel, dat destijds de aandacht trok: Mein Weg. Op de vraag wat hij van het verkiezingsprogramma van CDU en CSU vindt, antwoordt Müller-Vogg dat de christen-democraten de verkiezingen niet uitsluitend met het thema lastenverlichting kunnen winnen. Dat komt omdat het volgens hem geen recht doet aan wat de mensen echt bezig houdt: de zorg om hun baan en de toekomst van hun kinderen. „Je moet het omdraaien”, zegt hij. „CDU en CSU kunnen de verkiezingen verliezen als ze de belastingen zouden verhogen. Daarmee zouden ze tegelijk hun wenspartner voor een nieuwe coalitie, de liberale FDP, van zich vervreemden”.

Het onderwerp lastenverlichting is volgens Müller-Vogg atmosferisch sterk geladen. De behoudende vleugels van CDU en CSU worden er koest mee gehouden. En voor de middenstand, een belangrijk electoraal reservoir van de Duitse christen-democraten, is belastingverlaging vanouds een topthema.

Minstens zo belangrijk is de vraag of de christen-democraten erin slagen de economische politiek van de Bondsrepubliek opnieuw te definiëren. Hoe houdt het land zijn immens belangrijke industrie overeind zonder deze aan het staatsinfuus te leggen? De SPD, de grote concurrent, heeft al gekozen. Bedrijven die door de kredietcrisis in problemen komen kunnen wat de Duitse sociaal-democraten betreft op staatssteun rekenen. Mede om die reden is de SPD tegen belastingverlaging.

Generieke staatssteun gaat CDU en CSU te ver. De populaire, jonge minister van Economische Zaken, de CSU’er Karl-Theodor zu Guttenberg, verwerpt de „waangedachte” dat de overheid de betere ondernemer is. De staat, zegt hij, „is de hoeder van de economische ordening en moet de zelfhelende krachten van ons land stimuleren”. Zoiets wordt in de Bondsrepubliek ‘sociale markteconomie’ genoemd. Het is het ‘Rijnlandse model’ waarmee toenmalig minister van Economische Zaken en CDU’er Ludwig Erhard in de jaren van de Duitse wederopbouw successen boekte. De politieke erfgenamen van de man van het Wirtschafswunder, Merkel en Zu Guttenberg, proberen Erhards gedachtengoed nieuw leven in te blazen.

Zijn Merkel en haar christen-democraten in staat electoraal te scoren met het allesoverheersende thema crisismanagement? De bondskanselier is populair en geniet het vertrouwen van de bevolking. Maar daarmee is niet gezegd dat de Duitsers straks op haar partij zullen stemmen. Tobias Kempermann, een 34-jarige CDU’er die in het bedrijfsleven werkzaam is, „hoopt en verwacht” dat zijn partij de verkiezingen wint. „We hebben een behoedzame aanpak. We gooien niet alles met experimenten overhoop. Dat spreekt de Duitsers aan”.

    • Joost van der Vaart