Bliksembezoek van een hulpverlener

Bert Koenders, minister voor Ontwikkelingszaken, bracht gisteren een naar zijn zeggen apolitiek bezoek aan de Gaza. „Ik ga over de hulpverlening, dus kom ik hier.”

Minister Koenders met Palestijnse kinderen die deelnemen aan de VN-zomerspelen op het strand van Gaza. Foto AP Dutch Development Aid Minister Bert Koenders, runs past Palestinian children playing at a Summer Games camp, run by UNRWA, on the beach of Gaza City, Monday, June 29, 2009. (AP Photo/Hatem Moussa) Associated Press

Guus Valk

Het was uitgerekend John Ging, hoofd van de VN-organisatie UNRWA in de Gazastrook, die het heikele onderwerp ter sprake bracht. Minister Bert Koenders (PvdA) voor Ontwikkelingssamenwerking, die naast hem staat, heeft volgens Ging, „politieke moed” getoond door een bezoek aan de Gazastrook te brengen. „Er is te veel gepraat, te veel propaganda, je moet hier komen om een oordeel te vellen. Helaas doen veel te weinig mensen dat.” En even later: „Ik hoop dat hij zijn collega-minister van Buitenlandse Zaken kan overtuigen om hier ook te komen.”

Het was een bliksembezoek dat minister Koenders gisteren aan de Gazastrook bracht, maar wel één met grote politieke betekenis. Gaza, dat nog altijd in puin ligt na drie weken oorlog met Israël in december en januari, is sindsdien pas door twee andere buitenlandse ministers bezocht: die van Noorwegen en Zweden. In Gaza is de islamitische beweging Hamas aan de macht, volgens de Verenigde Staten en de Europese Unie nog altijd een terroristische organisatie. Gaza bezoeken zonder de relaties met Israël op het spel te zetten, is voor de meeste landen te riskant.

Voor Koenders speelt bovendien nog iets anders: minister Verhagen (CDA, Buitenlandse Zaken) wilde tijdens zijn bezoek aan Israël en de Palestijnse Gebieden de Gazastrook niet bezoeken, volgens de PvdA-fractie in de Tweede Kamer (Koenders’ partij) wegens Verhagens pro-Israëlische koers. VN-hoofd John Ging verwees daar naar toen hij Verhagen op de VN-compound in Gaza-stad uitnodigde langs te komen. „Het is niet gevaarlijk in Gaza. Het vraagt alleen politieke moed om hier langs te komen.”

Koenders ontkende na afloop hiervan meteen dat er sprake zou zijn van een inhoudelijk meningsverschil met Verhagen. „We hebben een duidelijke taakverdeling. Ik ga over de hulpverlening, dus ligt het voor de hand dat ik hier kom.” Hoe apolitiek het bezoek volgens Koenders ook mag zijn, in de geïsoleerde Gazastrook is elk bezoek van een buitenlandse minister groot nieuws. Cameraploegen verdrongen elkaar bij iedere hand die Koenders schudde. Koenders bracht bovendien een bezoek aan de Zuid-Afrikaanse rechter Richard Goldstone, die namens de Verenigde Naties onderzoek doet naar oorlogsmisdaden tijdens de oorlog. Goldstones commissie wordt luid bekritiseerd in Israël, en Koenders’ openlijke steunbetuiging aan de rechter zal in Israël ongetwijfeld tot irritatie leiden.

Met Hamas, of met aan Hamas gelieerde scholen of ziekenhuizen, praatte Koenders niet. Hij wilde zich laten informeren over de verwoesting in het gebied, zei hij, en de met Nederlands geld gesteunde projecten. Nederland betaalt enkele miljoenen euro’s per jaar aan bloemen- en aardbeienprojecten. Bovendien is Nederland een belangrijke donor (met circa 15 miljoen euro per jaar) aan UNRWA, dat bijna de helft van de inwoners in het gebied voedsel en onderdak geeft. Maar het blijft op eieren lopen in een gebied waar vrijwel iedere Palestijn op een hoge positie carrière heeft gemaakt dankzij connecties met de machthebbers.

Koenders, die zelf in de jaren negentig als hulpverlener in Gaza heeft gewerkt en er later vaak terugkwam, wilde met eigen ogen de gevolgen van de oorlog bekijken. Hij had veel kritiek op de Israëlische oorlogsvoering. Hij is geschrokken, zei hij een paar keer, van de mate van vernietiging tijdens de laatste oorlog. „Het is hier zo achteruitgegaan. Dit land is totaal kapot. Zolang de grenzen dicht zijn voor hulpgoederen en materiaal om de wederopbouw te beginnen, is er geen hoop voor de mensen hier. Dagelijks moeten ze met geweld en ellende omgaan”, aldus de minister.

Vlak na Koenders’ vertrek uit de Gazastrook werden die woorden geïllustreerd. Bij de oostelijke grens met Israël klonken enkele doffe knallen. Palestijnse strijders schoten mortiergranaten over de grens met Israël, dat terugsloeg met beschietingen en luchtaanvallen.