Antieke weerstand beschermt ouderen

In Mexico lagen de IC’s in april vol met jongere patiënten. Dat was het begin van de huidige grieppandemie, de best gedocumenteerde uit de wereldgeschiedenis.

In Mexico stroomden begin april de intensive care-afdelingen opeens vol met jonge mensen. Er lagen plots veel meer twintigers, dertigers en veertigers. Doodziek door een longontsteking met onbekende oorzaak. In andere jaren lagen er vooral tachtigplussers, baby’s en peuters. Mexicaanse gezondheidsautoriteiten zagen het gebeuren in een surveillancesysteem waar bijna alle Mexicaanse ziekenhuizen gegevens voor leveren.

Dat was de Mexicaanse griep, toen nog niemand wist dat er een nieuw virus rondwaarde. Wel detecteerden de ziekenhuislabs veel influenzavirussen. Die virussen werden niet zo diepgaand onderzocht dat een nieuw virus werd vastgesteld. Het griepseizoen duurt in Mexico normaal van oktober tot maart. Het was dus een late griepgolf die na de gewone wintergriep kwam.

Op 14 april werd het ministerie van volksgezondheid op de hoogte gesteld van wat het surveillancesysteem zag. En dat ministerie sloeg op 17 april alarm nadat Amerikaanse onderzoekers een nieuw griepvirus bij twee Amerikaanse kinderen vonden.

Wat er in Mexico vanaf half februari met de griep gebeurde is nog steeds grotendeels een raadsel. De pandemie van Mexicaanse griep is de best gedocumenteerde grieppandemie uit de wereldgeschiedenis, maar over het allereerste begin is nog weinig bekend. Voor het eerst lichten Mexicaanse epidemiologen en gezondheidsonderzoekers van de overheid nu een tipje van de sluier op. In een gisteren online gepubliceerd artikel in het medisch-wetenschappelijke tijdschrift The New England Journal of Medicine beschrijven ze het lot van 2.155 mensen die tussen 24 maart (de eerste ‘vreemde’ patiënt) en 29 april (toen de ‘vreemde’ longontsteking weer verdween) in Mexicaanse ziekenhuizen werden opgenomen. Van die mensen zijn er 100 overleden. Ruim 70 procent van de zieken was tussen de 5 en 60 jaar oud. En van de doden viel bijna 90 procent in die leeftijdsklasse. Dat is heel anders dan in andere griepwinters, als vooral baby’s, peuters en bejaarden met longontsteking op de Mexicaanse IC’s liggen.

Van 18 Mexicaanse grieppatiënten die doodziek in één ziekenhuis in Mexico Stad lagen, is de ziektegeschiedenis gedetailleerd beschreven. Zeven overleden binnen 14 dagen. Hoewel het om kleine aantallen gaat, is het verontrustend dat maar 8 van de 18 een chronische ziekte hadden die hen extra kwetsbaar maakte voor influenza. De andere tien waren gezonde mensen, in leeftijd variërend van 13 tot 47 jaar. Ze waren niet besmet met een gemuteerd, ernstig ziekmakend virus, want 22 artsen en verpleegkundigen die besmet raakten door deze ernstig zieke patiënten kregen een gewone, milde griep.

Van lang niet alle zieken staat overigens definitief vast dat ze aan de Mexicaanse griep leden. Er waren lange tijd geen tests beschikbaar om dat allemaal vast te stellen, maar de onderzoekers concluderen dat die mensen toch allemaal de Mexicaanse griep hadden. Ook al omdat die gewijzigde leeftijdsverdeling bekend is van de beginfase van de andere drie grieppandemieën die in de vorige eeuw over de wereld trokken.

In Mexico waren er in die eerste griepgolf nauwelijks mensen van ouder dan 50 die op de IC terecht kwamen. De verklaring daarvoor duikt nu op in een paar van de maar liefst zes artikelen die The New England Journal of Medicine gisteren over de Mexicaanse griep online zette. Het virus dat Mexicaanse griep veroorzaakt is van het type H1N1. Dat type veroorzaakte in 1918 voor het eerst ziekte in de mens – het was de Spaanse griep. De nakomelingen van dat Spaanse griepvirus gaven daarna nog decennialang de traditionele wintergriep, maar in 1957 verdween dat virus. Onderdelen van dat H1N1-virus kwamen in een H2N2-virus terecht.

Het idee is nu dat mensen die voor 1957 zijn geboren nog enige weerstand hebben tegen het H1N1-virus dat nu weer opgedoken is en de Mexicaanse griep veroorzaakt. Voor de Mexicaanse auteurs is dat reden om te concluderen: ‘Als er te weinig vaccin is, kan dit een reden zijn om jongere mensen eerst te vaccineren.’