150 jaar gevangenis, waarvan 125 jaar symbolisch

Megafraudeur Bernard Madoff werd gisteren veroordeeld tot 150 jaar gevangenisstraf. De New Yorkse rechter noemde zijn misdaden „buitengewoon kwaadaardig”.

Schets van de rechtbank in New York, met in het midden Bernard Madoff tegenover rechter Denny Chin (rechts), met achter Madoff een aantal slachtoffers van zijn Ponzi-fraude, een soort piramidespel. Foto AFP This courtroom drawing shows Bernard Madoff(C) facing Judge Denny Chin(R) while seated in front of some of his victims, during his sentencing on June 29, 2009 in New York. Madoff was jailed for 150 years Monday, dealt the maximum sentence for his multi-billion dollar scam that ruined Hollywood clients and middle-class pensioners alike. AFP PHOTO / Christine Cornell == RESTRICTED TO EDITORIAL USE / NO SALES == AFP

Er werd geklapt en zelfs gejuicht toen de rechter zijn vonnis uitsprak. Hij veroordeelde Bernard Madoff (71) gisteren tot een maximale gevangenisstraf van 150 jaar. Ron en Sheryl Weinstein, twee slachtoffers van Madoffs megafraude, zijn na afloop „aangenaam verrast”. Ze hadden niet verwacht dat de rechter hem de volle 150 jaar zou opleggen. „Nu hoop ik dat hij 120 jaar oud wordt”, zegt Ron, met iets wat op een glimlach lijkt.

Vorige week nog vroeg zijn advocaat om een straf van twaalf jaar, omdat zijn levensverwachting niet meer dan dertien jaar zou zijn. Maar verwacht werd dat Madoff ten minste 25 tot 35 jaar gevangenisstraf zou krijgen, wat feitelijk neerkomt op levenslang.

„Elk jaar straf boven de 25 is symbolisch”, gaf rechter Denny Chin toe. Maar juist die symboliek is belangrijk, omdat geen enkele andere zaak vergelijkbaar is met de fraude van Madoff. Chin wees op de duur van de fraude en de omvang ervan, maar vooral „de enorme schending van vertrouwen” was voor hem reden om een voorbeeld te stellen, zei hij.

Madoff lichtte met zijn Ponzi-fraude, een soort piramidespel waarbij beleggers worden uitbetaald met de inleg van nieuwe investeerders, gedurende 20 jaar duizenden beleggers op voor in totaal 65 miljard dollar (ruim 46 miljard euro). Het is de grootste Ponzi-fraude ooit.

„Buitengewoon kwaadaardig” noemde Chin de fraude. Hij legde Madoff de hoogst mogelijke straf op om drie redenen: „Ten eerste als vergelding. Het gaat hier niet om de bloedeloze financiële misdaad”, maar om „het duizelingwekkende menselijk leed” dat Madoff heeft veroorzaakt. Ten tweede moet de hoge straf als afschrikmiddel dienen. Maar als belangrijkste reden noemde Chin de verhalen van de slachtoffers, die hem de afgelopen tijd honderden brieven en e-mails hadden gestuurd. Negen van hen mochten rechter en publiek in de rechtszaal toespreken. Madoff zat met zijn rug naar het publiek. Hij keek anderhalf uur strak voor zich uit terwijl hij werd uitgemaakt voor „beest”, „monster” en „psychopaat”.

Meneer en mevrouw Fitzgerald zijn allebei 63 jaar oud en al hun spaargeld kwijt. „We zijn te oud om de verliezen goed te maken”, zei meneer Fitzgerald. „Het enige wat we kunnen doen is werken zolang onze gezondheid dat toestaat, dan ons huis verkopen en hopen dat we het redden met een uitkering.” Hij heeft op dit moment drie banen.

Michael Swartz is pas 33, maar „nu al alles kwijt”, zei hij. „Toch heb ik nog geluk. Ik ben jong, gezond en heb een vrouw die van mij houdt.” Het geld dat hij verloor zat in een fonds waar de hele familie Swartz in had belegd. „Andere leden van mijn familie zijn niet zo fortuinlijk.” Hij begon te huilen. „Mijn broer is verstandelijk gehandicapt en zal zijn hele leven zorg nodig hebben”, snikte hij. Zorg ervoor dat Madoffs „gevangeniscel zijn doodskist wordt”.

Sheryl Weinstein was de laatste die sprak: „De dag dat ik voorgesteld werd aan Bernie Madoff was de meest ongelukkige dag van mijn leven.” Ze begrijpt nog steeds niet hoe hij zoiets heeft kunnen doen. „Hij kende mijn man en zoon bij de voornaam. Mijn zoon heeft zelfs voor hem gewerkt”, vertelde ze. „Het is een beest. Stop hem in een kooi.”

Madoff hoorde alles roerloos aan. Hij mocht van de rechter voor de laatste keer zijn gevangenisuniform, dat hij sinds zijn bekentenis in maart onophoudelijk droeg, verruilen voor zijn eigen kleding. Hij droeg een donkergrijs pak en een zwarte stropdas.

„Het was nooit mijn bedoeling om mensen te kwetsen”, zei hij tegen de rechter. „Toen het begon dacht ik nog dat ik eruit kon stappen, maar elke keer dat ik het probeerde, groef ik een diepere kuil. Ik heb de naam van mijn kinderen te schande gemaakt. Mijn vrouw huilt zich elke avond in slaap. Ik ben verantwoordelijk voor een hoop lijden. Ik moet voor altijd leven met die pijn.” Tegen de slachtoffers in het publiek zei Madoff dat het hem speet.

Miriam Sigmund is de zaal uitgelopen voordat het woord aan Madoff werd gegeven. „Ik wilde mijn minachting tonen door hem de rug toe te keren voordat hij kon spreken”, zegt ze, terwijl ze met moeite haar rollator langs tientallen tv-camera’s en dringende journalisten duwt. Ze heeft scheurtjes in haar ruggenwervels en kan haar medicijnen niet meer betalen.

De excuses betekenen niets voor de slachtoffers. „Ik geloof er geen woord van”, zegt Ron Weinstein. „Of hij spijt had? Jazeker, het spijt hem dat hij gepakt is.”

De rechter lijkt ook weinig waarde te hechten aan zijn woorden. Hij benadrukt het feit dat hij tegenover de honderden brieven en e-mails van de gedupeerden, geen enkele brief ontvangen heeft van vrienden of familie van Madoff om hem te steunen. Dat zegt een hoop, aldus rechter Chin.

Ook wil hij voordat hij zijn vonnis voorleest de aandacht richten op een brief die hem in het bijzonder heeft geraakt. Het is het verhaal van een weduwe van in de zestig met vijf kinderen. Twee weken nadat haar man al hun spaargeld bij Madoff had belegd, bezweek hij aan een hartaanval. „Madoff legde een arm om mij heen en verzekerde mij dat mijn geld veilig was”, leest Chin voor.

Norma Hill was een beetje geschrokken van het feit dat de rechter haar brief onaangekondigd voorlas tijdens de zitting. Maar ze is blij met zijn beslissing. „Het is een eerste stap”, zegt ze. De tweede stap is de toezichthouders zover te krijgen dat dit niet meer gebeurt, dat ze toegeven dat „ze zaten te slapen”.

Twee straten van het gerechtshof, op Foley Square, richt de woede zich op de overheid en de toezichthouders. Zij hebben dit laten gebeuren door het jarenlange dereguleringsbeleid, vinden de demonstranten. En zij beslissen nu wie geld terugkrijgt en hoeveel. Sommige beleggers hebben bijvoorbeeld meer opgenomen dan ze oorspronkelijk hadden ingelegd. Die slachtoffers krijgen vooralsnog niets terug. Maar ook onder hen bevinden zich gepensioneerden die nu zonder inkomen zitten. Daarnaast hebben gedupeerden jarenlang belasting betaald over fictief kapitaal. Daar zien ze niets van terug. „Madoff heeft het gestolen, de toezichthouders hebben het genegeerd en de belastingdienst heeft het gehouden”, staat op de borden die de demonstranten omhoog houden. Madoff is ondertussen ongeboeid afgevoerd.

    • Joël Broekaert