Zolang herinnering leeft, is nog niet alles is verloren

expo Guy Tillim: Avenue Patrice Lumumba.

expo

Guy Tillim: Avenue Patrice Lumumba.

T/m 30 aug in Foam, Amsterdam. * * * *

De foto’s van de Zuid-Afrikaan Guy Tillim zijn gemaakt bij daglicht en in kleur. Toch zijn ze er allerminst sprankelend van geworden. Integendeel. Het is alsof er een somber floers over alles hangt. Het is de sluier die hoort bij Afrika en het resultaat is van eeuwen koloniale en een halve eeuw postkoloniale uitbuiting. Niets nieuws onder de zon dus, wrang maar waar.

Toch beantwoorden Tillims foto’s allerminst aan de clichés die vaak terug te zien zijn in de journalistieke reportages over Afrika. Zijn beelden tonen geen uitgemergelde lijven, geen dood en verderf, geen ogen vol wanhoop. Zijn benadering is juist indirect: met een combinatie van straatbeelden, architectuurfoto’s en kantoorinterieurs verbeeldt hij de hoop die ooit aan alle ellende een eind had moeten brengen.

Avenue Patrice Lumumba heet de reeks waaraan Tillim (1962) de afgelopen drie jaar heeft gewerkt in landen als Congo, Angola, Benin en Mozambique. Lumumba, in 1960 de eerste democratisch gekozen eerste minister van het destijds zojuist onafhankelijk geworden Congo, was in de luttele maanden van zijn bewind de personificatie van de hoop op verandering. Die glorieus gedachte toekomst kreeg uiteraard ook fysiek vorm; in overheidsgebouwen, woningcomplexen, hotels en standbeelden bijvoorbeeld. Het is die inmiddels danig verlepte architectuur waarop Tillim zijn blik richt.

Nog geen 25 foto’s omvat de tentoonstelling. Telkens laat hij een verveloos en haveloos heden zien waarin zich evenwel de contouren aftekenen van het aanzien dat het ooit had.

In een van de kamertjes op het gemeentehuis van Lubumbashi, tweede stad van Congo, werkt een ambtenaar. Onvergetelijk is zijn foto, want tot de rand volgestouwd met kleine symboliek. Het allermooist is de print op zijn overhemd waarop de zoveelste verjaardag van de onafhankelijkheid wordt gevierd.

Zou het toeval zijn dat het een van de weinige foto’s is waarin kleur diepte en warmte lijkt te hebben? Alsof Tillim wil zeggen dat zolang de herinnering leeft, nog niet alles is verloren.

Eddie Marsman

    • Eddie Marsman