Kannibalen, klerken en Bacons op ITs

Scène uit afstudeervoorstelling 'De Zwijnen' van Loes van der Staak. (Foto Eva Kasbergen) Kasbergen, Eva

Theater Afstudeervoorstellingen van Loes van der Staak, Daan Alkemade, Annechien de Vocht en Anouke de Groot op het ITs Festival. Inl:. www.itsfestival.nl. ***

Een kannibalenoperette, een komische kantoorvoorstelling, een doorrookte muzikale ode aan de man, een tragikomisch rollenspel, en een gedanste interpretatie van de schilderijen van Francis Bacon – veelzijdig was het aanbod van regievoorstellingen op het ITs festival dit jaar in elk geval. Afstuderend regisseurs imponeerden met veel eigen werk van overwegend hoge kwaliteit. Zozeer zelfs dat de jury dit weekeinde niet één maar twee prijswinnaars van de Ton Lutzprijs aanwees: Bo Tarenskeen won met 1000 Zalen en Lotte de Beer met haar Offenbach-operette Hauptling Abendwind.

De Beer, van de Amsterdamse Regie Opleiding, was volstrekt oorspronkelijk in haar wens een operette te regisseren. Bij een paar van haar jaargenoten ontbrak het juist aan originaliteit. Dat gold bijvoorbeeld voor het komische kantoorsprookje De Zwijnen, van Loes van der Staak van de opleiding tot Theatermaker Maastricht. De kantoornonsens zijn absurd en herkenbaar en worden consequent doorgevoerd. De regie is helder, en er wordt expressief geacteerd. Maar een paar vondsten kunnen niet verhullen dat het kantoor als komisch onderwerp is uitgeput.

Ook Daan Alkemade (acteursopleiding Utrecht) betreedt vaak gebaande paden. Zijn Bukowski Waits is een sfeervolle voorstelling die wat al te volwassen wil zijn. Melancholiek, muzikaal, doorrookt en in alcohol gedrenkt, Bukowski Waits bezwijkt bijkans onder de rauwe mannenromantiek.

Die doorleefdheid is uiteindelijk ongeloofwaardig. De makers zijn te jong en onbeschadigd om het gevoel goed over te brengen. Daarbij is het romantische beeld van de man alleen, met eelt op zijn ziel en drank in zijn kraag, ook een reusachtig cliché. Van der Staak en Alkemade verdienen lof voor het feit dat ze eigen werk presenteren, maar het vinden van een origineel onderwerp blijkt lastig.

Annechien de Vocht (Maastricht) koos in Omdat het er nu toch eens van moest komen niet voor één onderwerp, maar vlecht een serie sketches uit het dagelijks leven aan elkaar waarbij steeds een man en vrouw centraal staan. Van een treurig bedrijfsfeestje via een genante internetdate naar een destructief huwelijk – De Vocht verkent met humor en precisie de valkuilen in de relatie tussen man en vrouw. Vooral haar sterke spelregie valt op. Acteurs Carla Hardy en Jeroen Gunning zijn overtuigend, aan elkaar gewaagd en overwegend écht grappig.

De treurige condition humaine staat ook centraal in het originele Onder Anderen van Anouke de Groot (Regie Opleiding Amsterdam), maar zij onderzoekt die kritisch en nietsontziend. De Groot liet zich inspireren door de groteske tronies van Francis Bacon in een stuk dat het midden houdt tussen toneel, dans en mime.

Zes acteurs ontmoeten elkaar, zwijgend, schreeuwend, wild gesticulerend, in wisselende duo’s. Ze leven zich uit in absurde, krankzinnige poses, die soms grappig en dan weer uiterst pijnlijk zijn. De personages van De Groot hebben de façade van beleefdheid afgeschud en tonen in hun bizarre expressie hun ware gevoel. Komische, ontregelende dialogen illustreren daarnaast de ontoereikendheid van taal als middel tot wederzijds begrip.

Niet elke ontmoeting voegt iets wezenlijks toe aan De Groots boodschap, en de onderlinge samenhang is soms ver te zoeken. Ook is de opbouw weinig helder, waardoor het stuk wat voort lijkt te kabbelen. Maar de impact op de toeschouwer is desondanks groot. Gevoelens van ongemak, bewondering en mededogen wisselen elkaar snel af. De Groot confronteert haar publiek met een naar, onvolmaakt, maar eerlijk universum.

Meer stukken over het ITs festival op nrc.nl/kunst.

    • Herien Wensink