Je ontkomt niet aan de gevolgen van je besluit

Colm Toíbín: Brooklyn. Penguin, 256 blz. € 18,-. Een Nederlandse vertaling verschijnt volgende zomer bij De Geus. * * * *

Ierland, jaren vijftig. Banen liggen niet voor het oprapen en daarom wordt de jonge Eilis Lacey naar de VS gestuurd, naar Brooklyn, waar een bevriende priester werk voor haar heeft gevonden. Eilis is een verlegen meisje, dat liever thuis was gebleven, maar ze legt zich neer bij haar emigratie. In zijn nieuwe roman Brooklyn beschrijft de Ierse schrijver en criticus Colm Toíbín hoe ze reageert op de nieuwe wending in haar leven.

Toíbín laat het verhaal kalm en beheerst verlopen, alsof het een documentaire is met een rustige cameravoering en weinig close-ups. Elke mogelijkheid om eens goed uit te pakken – zoals de overtocht naar Amerika in een boot vol zeezieke emigranten of de hectiek van het New Yorkse warenhuis (waar Eilis gaat werken), laat hij liggen. Het gaat Toíbín duidelijk niet om spektakel; alles wordt op dezelfde registrerende, wat vlakke, maar verzorgde toon verteld. Waar het hem wel om gaat, blijft lang onduidelijk.

Op een gegeven moment begin je je af te vragen of je niet gewoon een saai boek aan het lezen bent.

Maar het drama is er wel degelijk. Het zit alleen niet in de gebeurtenissen, maar in de keuzes die worden gemaakt – of worden afgedwongen. Eenmaal in Brooklyn wordt de passieve Eilis steeds actiever. Ze krijgt een Italiaans vriendje, Tony, dat ze op een gegeven moment haar kamer binnensmokkelt en met wie ze zelfs in het geheim trouwt. Maar dan gaat haar zus dood en keert Eilis terug naar Ierland. Voor een kort bezoek, is het plan, maar zodra ze weer thuis is, begint haar moeder langzaam een web te weven dat haar dochter voor altijd in Ierland moet houden.

Eilis laat het allemaal gebeuren, maar net als je medelijden met haar krijgt en haar wilt toeroepen: ‘Kijk nou uit, ze willen je hier houden, ga snel terug naar Brooklyn!’ blijkt ze een stuk ambivalenter, en dus menselijker, dan je dacht.

Eilis is niet alleen maar het slachtoffer van de machinaties van de mensen om haar heen; ze heeft ook zo haar redenen om terugkeer naar Brooklyn uit te stellen. Als lezer besef je dan opeens dat je Eilis iets te graag als onschuldige speelbal hebt willen zien, en het is knap van Toíbín dat hij dat effect weet te bewerkstelligen. Dat is waar het hem blijkbaar om gaat: hij wil aantonen dat we niet kunnen ontkomen aan de gevolgen van de beslissingen die we nemen. Ook als we ze proberen te negeren, halen ze ons op een gegeven moment in en dwingen ze ons tot keuzes – en daar héb je je drama. Brooklyn is helemaal niet zo’n saai boek. Het is een subtiele en intelligente psychologische roman.

Rob van Essen

    • Rob van Essen