Hij beroofde ons van ons geld en ons vertrouwen

Niemand heeft medelijden met megafraudeur Madoff.

Vele honderden gewone Amerikanen vertrouwden de beroemdheid uit Wall Street. Ze verloren al hun spaargeld.

Een „schoft”, een „monster” of een „psychotische, liegende egomaniak”, noemen ze hem. Bernie Madoff ontregelde in twintig jaar duizenden levens met een beleggingsfraude van ongekende omvang. ‘Hij heeft ons niet alleen van ons geld beroofd, maar van ons vertrouwen in de mensheid’, schreef Randy Baird, een advocate uit Californië die haar hele pensioen in één klap kwijt was.

De New Yorkse rechter die vandaag de straf van Madoff zal bepalen, ontving de afgelopen weken meer dan honderd brieven en e-mails van slachtoffers van Madoffs megafraude. Ze maken duidelijk hoezeer Madoff hun levens heeft geruïneerd – en de briefschrijvers vragen de rechter hem daarom zo zwaar mogelijk te bestraffen. Vorige week maandag publiceerde de rechtbank de brieven.

Zoals die van Natalie Erger. Zij zorgt voor haar 94-jarige moeder en heeft elf kleinkinderen. Zij en haar man hadden al hun spaargeld bij Madoff belegd. Toen dat was weggevaagd, zag haar 78-jarige echtgenoot zich genoodzaakt weer een baantje te nemen als telefonische verkoper, schrijft ze de rechter.

Natalie Ergers gepensioneerde man ging tien uur per dag werken, op commissiebasis. Na drie maanden werd hij ontslagen, omdat hij het verkoopquotum niet haalde. ‘De geschiedenis leert ons dat er monsters zijn die zichzelf boven de wet stellen’, schrijft Erger. Ze geeft een paar voorbeelden: ‘Adolf Hitler, Saddam Hussein en Bernie Madoff.’

In een gigantische Ponzi-fraude (een soort piramidespel waarin beleggers worden uitgekeerd met de inleg van nieuwe investeerders) lichtte Madoff decennialang duizenden beleggers op. Van filmsterren en sporthelden tot internationale zakenbanken en liefdadigheidsinstellingen. Van multimiljonairs tot hardwerkende Amerikanen die spaarden voor hun oude dag, zoals Natalie Erger en Randy Baird.

December vorig jaar ontdekten Madoffs zoons Andrew en Mark – die beiden voor hem werkten – dat de investeringsmaatschappij van hun vader een grote zwendel was. Ze lichtten de autoriteiten in. Madoff had zijn cliënten in de loop der jaren voor in totaal 65 miljard dollar (46 miljard euro) opgelicht. Het is daarmee verreweg de grootste Ponzi-fraude ooit.

De 71-jarige Madoff was een halve eeuw lang een leidende kracht op Wall Street. Hij wordt gezien als één van de pioniers in het elektronisch handelen. Later werd hij voorzitter van de Nasdaq, de eerste elektronische aandelenbeurs. Madoff begon zijn bedrijf, Bernard L Madoff Investment Securities, in 1960. Zijn startkapitaal bedroeg 5.000 dollar (3.557 euro), die hij had gespaard door te werken als strandmeester en als installateur van ondergrondse sprinklersystemen. Madoff Investment Securities werd bekend als ‘market maker’, het optreden als tussenpersoon voor kopers en verkopers op de aandelenbeurs.

Maar zijn status als kapitaalmanagementlegende verkreeg Madoff door zijn werk als investeringsadviseur. Hij leidde de consultancytak van zijn maatschappij in een afgesloten deel van zijn kantoor, afgeschermd van de rest van het bedrijf en het grote publiek. Doordat hij de portefeuilles van zijn cliënten beheerde binnen zijn eigen firma (in plaats van via investeringsbanken, zoals hedgefondsen dat doen) konden de transacties moeilijk worden gecheckt door toezichthouders. Zo kon Madoff zijn frauduleuze praktijken jarenlang voortzetten.

Madoffs marketingstrategie was erop gericht een sfeer van exclusiviteit te creëren en zich enkel met eersteklas investeerders in te laten. Nieuwe beleggers konden alleen op uitnodiging hun geld bij Madoff beleggen. Hij vertrouwde op een hecht netwerk van vrienden, familie en collega’s, die voor hem potentiële nieuwe investeerders benaderden op de cocktailfeestjes en golfbanen van chique ‘countryclubs’.

De meeste Ponzi-fraudes storten vrij snel in, omdat investeerders buitengewoon hoge winsten worden beloofd. Madoff keerde relatief bescheiden winsten uit, rond de 10 procent per jaar. Maar de winsten bleven wél elk jaar komen. Dus werd Madoff binnen de financiële elite veel getipt en groeide zijn reputatie.

Langzaam won hij het vertrouwen van prominente zakenlui als Fred Wilpon, eigenaar van het bekende Amerikaanse honkbalteam de New York Mets, en voormalig eigenaar van het American footballteam de Philadephia Eagles Norman Braman. Dat verhoogde de schijn van betrouwbaarheid nog meer, waardoor ook grote internationale zakenbanken als het Franse BNP Paribas en de Zwitserse Neue Privat Bank geld bij Madoff onderbrachten.

Maar om zijn piramidespel te onderhouden, had Madoff een permanente stroom van nieuw geld nodig. Dat haalde hij binnen via zogeheten ‘voedingsfondsen’. Vorige week diende de Amerikaanse beurswaakhond SEC de eerste aanklachten in tegen twee bedrijven. Ze zijn gericht tegen het bestuur van investeringsmaatschappij Cohmad Securities en beleggingsadviseur Stanley Chais.

Zij verzamelden het geld van talloze kleine beleggers in fondsen, die ze vervolgens herinvesteerden bij Madoff. Ze zouden daarvoor miljoenen dollars aan commissies hebben opgestreken, aldus de SEC. Zo heeft Madoffs fraude naast de succesvolle miljonairs en grote investeringsbanken, waar hij zijn reputatie aan ontleende, ook duizenden kleine, vooral oudere beleggers opgelicht, die de verliezen onmogelijk kunnen opvangen.

Neem Emma De Vito, een 81-jarige weduwe. ‘Madoffs slachtoffers worden in de media vaak geportretteerd als rijke en bevooroordeelde individuen. Maar niets is minder waar’, schreef ze de rechter. ‘De meeste van ons zijn ouderen of gepensioneerden die geloofden in een machtige Wall Street-handelaar.’ Ook zij heeft geen cent meer over.

En dan is het erg te zien dat op Madoff zelf na, niemand in zijn directe omgeving bestraft lijkt te worden. ‘Het doet ontzettende pijn om te zien hoe zijn vrouw, zijn zoons, zijn broer en de rest van zijn familie vrij rondlopen en het gestolen geld van zijn slachtoffers uitgeven’, schreef Stephanie Halio de rechter.

Madoff houdt vol dat hij de enige is die van de fraude afwist. Maar zijn zoons Andrew en Mark werkten beide op hoge posities binnen het bedrijf. Zij zijn door enkele gedupeerden ook aangeklaagd als medeplichtige. Tegen zijn vrouw, Ruth Madoff, is nog geen aanklacht ingediend. Maar ook zij was betrokken bij het bedrijf van haar man.

Sinds hij in maart schuld bekende, wacht Madoff zijn vonnis af in een gevangenis niet ver van de New Yorkse rechtbank. Maar Ruth Madoff woont nog steeds in het penthouseappartement van 9 miljoen dollar (bijna 6,5 miljoen euro), dat met vier slaapkamers twee verdiepingen beslaat, aan het chique Park Avenue. En dat zien de slachtoffers met lede ogen aan. Zeker nadat bekend werd dat Ruth Madoff enkele dagen voor het schandaal 15,5 miljoen dollar uit haar beleggingsportefeuille opnam – en voor een paar miljoen dollar aan juwelen aan haar kinderen stuurde.

Maar ook Ruth Madoff zit in toenemende mate opgesloten in haar huis. De Amerikaanse krant The New York Times maakte onlangs een rondgang langs haar favoriete adresjes in de buurt. Mevrouw Madoff is nergens meer welkom, zo bleek. Zelfs niet bij de vaste kapper waar ze tien jaar lang elke zes weken haar haar liet bijkleuren. Vrijdag droeg ze echter 80 miljoen dollar (57 miljoen euro) van haar kapitaal over aan de rechtbank om gedupeerden te compenseren, in de hoop dat de rechter deze tegemoetkoming vandaag zal meewegen in zijn vonnis. Ze houdt 2,5 miljoen dollar.

Madoff heeft schuld bekend aan elf verschillende misdrijven, waaronder fraude, diefstal en witwaspraktijken. Daarvoor kan hij in theorie 150 jaar gevangenisstraf krijgen. Vorige week vroeg zijn advocaat om een straf van twaalf jaar, omdat zijn levensverwachting niet meer dan dertien jaar zou zijn. Verwacht wordt dat de straf minimaal 25 tot 35 jaar zal bedragen. Madoff zal tot op de laatste dag van zijn leven elke dag om zes uur wakker worden naast een celgenoot en van acht tot drie gevangeniswerk uitvoeren.

Het is een schrale troost voor Candace Newlove, een alleenstaande moeder die nu op het punt staat haar huis te verliezen. „Het ergste van alles is dat ik gekozen heb om 80 uur per week te werken, om mijn dochters te onderhouden, mijn hypotheek te betalen en te sparen voor hun toekomst. Ik heb daardoor hun hele jeugd gemist. Nu heb ik niets meer om daar tegenover te stellen.”

Een ander slachtoffer, Jesse Cohen, raadt de rechter aan: „Madoff is een dief en een monster. Zorg er alstublieft voor dat de instelling waar hij wegrot extreem oncomfortabel is.”

    • Joël Broekaert