Grote toewijding van Bunraku poppenspelers

Poppentheater Holland Festival: Bunraku-za Company Osaka. Gezien: 27 juni te Amsterdam. Inl: 020-5237787, www.hollandfestival.nl. ****

Het is soms moeilijk kiezen waar te kijken, bij de voorstelling van de Bunraku-za Company uit Osaka. Dit jaar vereert het gezelschap van grootmeester Yoshida Minosuke III het Holland Festival met zijn enige buitenlandse optreden.

Het eeuwenoude Japanse poppentheater Bunraku wordt ten tonele gebracht door verschillende partijen. Allereerst zijn daar de poppenspelers die gedrieën, in opperste concentratie, één pop tot leven brengen: de omo-zukai, die het hoofd en de rechterarm bedient, de hidari-zukai voor de linkerarm en de diep voorovergebogen man van de voeten, de ashi-zukai.

Hun vakmanschap is de vrucht van tientallen jaren training in een strikte hiërarchie, maar het resultaat van die arbeid moet eigenlijk als niet-bestaand worden beschouwd, ook al is die mensenkluwen op het toneel duidelijk zichtbaar. De twee ‘onderknuppels’ hebben, om hun onzichtbaarheid te vergroten, een zwart kap over het hoofd, terwijl de omo-kuzai iedere expressie uit zijn gelaat heeft verbannen.

Des te meer uitdrukking hebben de poppen van ongeveer anderhalve meter hoogte. In drie verhalen over obsessieve of juist opofferingsgezinde liefde gebaren zij delicaat met de handjes, sidderen van schok, stampen van woede of zwiepen woest met de haardos.

De geëxalteerde emoties en hysterie van de poppenpersonages wordt met duivels plezier aangezet door de verteller. Hoewel hij bescheiden aan de kant van het toneel zit, dwaalt de blik regelmatig in zijn richting. Dáár zit het hart van het drama.

In Het mirakel van de Tsubosaka tempel, over een dubbel zelfmoorddrama (geliefd thema in de Bunraku-literatuur), met goede afloop overigens, bijt de trouwe echtgenote Osato bijvoorbeeld wél volkomen natuurlijk de draad van haar naaiwerk door, maar de manier waarop man en vrouw zich later van de rotsen afwerpen, is niet erg geraffineerd.

Maar juist dat maakt het optreden van de Bunraku-za Company een echte festivalvoorstelling: het biedt de gelegenheid kennis te nemen van een fascinerende en zeldzame kunstvorm. De onvoorwaardelijke toewijding waarmee de spelers de traditie koesteren is misschien wel het indrukwekkendste aspect.

    • Francine van der Wiel