Aids bestrijd je niet met mensenrechten

In het rapport over de bestrijding van aids toont het ministerie van Buitenlandse Zaken dat het weinig weet van medische onderwerpen, stelt Jaap Goudsmit.

(Illustratie Cyprian Koscielniak) Koscielniak, Cyprian

Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft eerder dit jaar zijn visie op aids – en wat Nederland aan de bestrijding daarvan kan doen – kenbaar gemaakt in het rapport ‘Choices and Opportunities’. Dit rapport aan de Tweede Kamer is tot stand gekomen met hulp van het Aids Fonds, de Aids Stichting Oost-West, Cordaid, de Stichting Mainline en Stop Aids Now!

Het rapport heeft de ambitie hiv-infecties effectief te bestrijden en aids te voorkomen met een beleid gebaseerd op enerzijds het bestrijden van schendingen van mensenrechten en van visies van de paus, en anderzijds het bevorderen van het recht van de vrouw op het beslissen over haar eigen lichaam en haar zwangerschap. Belangrijke doelstellingen, die echter veel omvattender zijn dan aids-bestrijding.

Als hij wijs is, trekt minister Koenders (Ontwikkelingssamenwerking, PvdA) zich niets van dit rapport aan. Het rapport ademt van begin tot eind een primitieve hulpverlenersvisie met als adagium ‘als het hart maar op de goede plaats zit’ en als belangrijk accent de onderdrukking van de vrouw en taboes over seksuele geaardheid als oorzaken van aids.

Aids is echter een infectieziekte die niet bestreden kan worden door de ongelijkheid en oneerlijkheid op de wereld aan de kaak te stellen. Een virusinfectie zoals aids kan het beste begrepen worden met virologische, epidemiologische en medische kennis. Zo’n ziekte kan het best bestreden worden met een beleid gebaseerd op ervaring met andere virusinfecties, zoals griep, polio of mazelen. Waarom dan niet bij aids? Blijkens de minieme rol die het virus krijgt toebedeeld in het ontstaan en de verspreiding van aids, geven de schrijvers van het rapport er blijk van pijnlijk ondeskundig te zijn.

De feiten over aids staan vast en zijn onontkoombaar. Het humaan immunodeficiëncy virus (hiv) veroorzaakt de afweerstoornis die tot aids leidt. Zonder hiv geen aids. Het virus verspreidt zich via geslachtgemeenschap en bloed. Er zijn uitstekende geneesmiddelen die ziekte voorkomen. Hoe eerder na het vaststellen van de aanwezigheid van hiv de behandeling start, hoe langer de symptomen van aids worden uitgesteld, vaak levenslang.

Hoe minder mensen hiv krijgen, hoe minder aids en hoeveel trager hiv zich verspreidt. Het verwijderen van de voorhuid van de penis, op jonge leeftijd, verkleint de kans voor mannen om later hiv en aids te krijgen. Helaas lopen tot op de dag van vandaag dagelijks duizenden vrouwen en mannen hiv-infecties op, vooral door heteroseksueel verkeer.

Uit niets blijkt dat het ministerie van Ontwikkelingssamenwerking op de hoogte is van deze simpele waarheden en een strategie heeft om voor 2015 de verspreiding van hiv en aids een halt toe te roepen, zoals de Millennium Doelen van de Verenigde Naties stellen.

De urgentie van het aidsprobleem wordt in het rapport van Ontwikkelingssamenwerking uitgedrukt in termen van sekseongelijkheid en kwetsbaarheid van onderdrukte en gediscrimineerde groepen. Als belangrijkste uitdaging ziet het ministerie dat de ongelijkheid en oneerlijkheid op de wereld wordt weggenomen en dan zal aids ook verdwijnen.

Nu, dan kan de minister lang wachten en zal hij weinig waar voor zijn geld krijgen. De incompetentie van de schrijvers van het rapport toont zich in al zijn naaktheid. Nergens wordt het belang van het zo snel mogelijk verschaffen van antiretrovirale middelen voor de bestrijding van aids – een feit waar overdonderend wetenschappelijk bewijs voor is – tot uitgangspunt verheven en daarmee tot prioriteit. Nergens wordt de logistiek als knelpunt beschreven om zoveel mogelijk mensen levenslange behandeling te bezorgen en nergens wordt onderwijs aan gezondheidswerkers in de meest getroffen landen van Afrika en Azië tot prioriteit gesteld. Nergens in het rapport wordt er de nadruk op gelegd dat de kennis van ontstaan en beloop van de hiv-infectie, het belang van regelmatig innemen van juiste geneesmiddelen en het op tijd ingrijpen bij bijwerkingen of geneesmiddelenresistentie, de kern is van goede aidsbehandeling en daarmee de beste manier om hiv-infectie te voorkomen.

Er is maar één waarheid over aids: het is een ziekte waaraan je doodgaat als de hiv-infectie niet behandeld wordt. Als de dokter of de verpleegkundige geen geneesmiddelen heeft of niet weet hoe er mee om te gaan, verspreidt aids zich. En daarin onderscheidt aids zich in niets van malaria en tuberculose, ziekten die ook de minder bedeelden hard treffen in Afrika en Azië.

En een hiv-infectie is niet fundamenteel anders dan chlamydia, syfilis, gonorroe, hepatitis-B en papillomavirusinfecties, die baarmoederhalskanker veroorzaken: allemaal seksueel overdraagbare aandoeningen.

Het lijkt wel of we terug zijn in de tijd vóór 1983, toen het nog niet bekend was dat aids een virusziekte was en toen er nog geen geneesmiddelen tegen aids waren.

Jaap Goudsmit is hoogleraar armoedegerelateerde infectieziekten van het Academisch Medisch Centrum te Amsterdam en wetenschappelijk directeur van het farmaceutische bedrijf Crucell.

    • Jaap Goudsmit