Samen voor een vrij Iran

De Iraniërs in Nederland bellen, mailen of twitteren bezorgd met familie in Iran.

Velen praten alleen maar over koetjes en kalfjes, uit angst voor represailles.

Protest van Iraniërs in Nederland na de presidentsverkiezingen op 14 juni in Den Haag. (Foto Roel Rozenburg) 14-06-2009, Den Haag. Iraans protest tegen de uitslag van de verkiezingen. Midden, Setareh Fathei. Foto Bas Czerwinski verkiezingen presidentsverkiezingen Iran demonstraties demonstranten spandoeken
Protest van Iraniërs in Nederland na de presidentsverkiezingen op 14 juni in Den Haag. (Foto Roel Rozenburg) 14-06-2009, Den Haag. Iraans protest tegen de uitslag van de verkiezingen. Midden, Setareh Fathei. Foto Bas Czerwinski verkiezingen presidentsverkiezingen Iran demonstraties demonstranten spandoeken Rozenburg, Roel

De dag na de beruchte vrijdagpreek van Irans opperste leider Khamenei, vorige week, belde Shervin Nekuee zijn 84-jarige vader in Teheran. Khamenei waarschuwde de bevolking zich neer te leggen bij de verkiezingsuitslag. Demonstreren was voor eigen risico. Een license to kill, zegt socioloog Nekuee, die midden jaren tachtig als dienstweigeraar naar Nederland vluchtte. Hij waarschuwde zijn vader, gepensioneerd advocaat, binnen te blijven. Zijn vader zei: „Ik trek mijn beste pak aan en ga de straat op! Wij mogen de jongeren deze keer niet alleen laten, dan worden ze doelwit! Geef mijn boodschap door aan de wereld.”

Die zaterdag vielen tien doden.

Het was een zwarte dag voor Iran en voor de diaspora, zegt Nekuee. „Je zit achter je computer en kunt niets doen.” De revolutionaire stemming in Iran is moeilijk te beschrijven. „Er heerst geen blijheid, maar doorgaan is de enige uitweg. Anders is er voor Iran totaal geen hoop meer.”

In Nederland wonen zo’n dertigduizend Iraniërs. Ze zijn doorgaans goed opgeleid, een aantal neemt actief deel aan het politieke debat in Nederland. Ze zijn individualistisch, hebben een westerse levensstijl en zijn zeer verdeeld naar politieke achtergrond. Je hebt monarchisten, radicale mujahedeen, ex-communisten, seculiere intellectuelen, geïntegreerde middenklassers en enkele honderden studenten.

De afgelopen dagen van protest hebben de eenheid bevorderd, zegt Sahand Sahebdivani (29), programmamaker bij radiozamaneh.com, het station dat de Iraanse autoriteiten nu verwijten propaganda tegen hen te maken. „De politieke situatie brengt ons nader tot elkaar. De overeenkomsten zijn nu belangrijker dan de verschillen, vooral bij de jongeren. We hebben één boodschap: de machthebbers moeten aan de kant.”

Hoda Farhanghi (25) woont sinds haar achtste in Nederland en studeert nu in Londen. „Ik wist niet dat ik het in me had, maar ik voel me ineens Iraanser dan ooit. Ik heb mezelf altijd als Nederlandse beschouwd.”

Farbod Saatsaz (19), die op het Amsterdams Lyceum net zijn gymnasiumdiploma heeft gehaald, denkt dat het politieke engagement van de jongeren maar schijn is. „Jonge Iraanse Nederlanders hebben nooit ellende meegemaakt. Als ze naar Iran gaan, bezoeken ze voornamelijk familiefeesten.”

De diaspora, waarschuwt ook socioloog Nekuee, is bepaald niet representatief voor Iran. „Tachtig procent is tegen de islam. Ze zijn totaal geen afspiegeling van de Iraanse maatschappij.” De oude garde, die al dertig jaar geleden is gevlucht na de Iraanse revolutie van ayatollah Khomeiny, is veel radicaler dan de jonge studenten. De ouderen willen het regime weg, desnoods met geweld. De jongeren zijn veel pragmatischer. Ze willen modernisering van de islam en persoonlijke vrijheid. „Maar het geweld van het regime kan hen snel radicaliseren.”

De Iraniërs in Nederland bellen, mailen of twitteren met hun familie, maar zijn voorzichtig. Velen praten alleen maar over koetjes en kalfjes, uit angst voor represailles.

„Ik vis wel als ik bel, maar ik krijg indirecte antwoorden”, zegt Nehrzad Zardoshtian (36). Hij studeert technische farmacie in Groningen en vertegenwoordigt de Iraanse culturele stichting Payam. Zijn familie woont in Ahwaz, een kleine stad in Zuid-Iran. Het is er rustig, maar gespannen. Er zijn kleine, gecontroleerde demonstraties geweest. Zardoshtian denkt dat de situatie niet meer terug te draaien is („er is een barrière genomen”), maar maakt zich grote zorgen. „Het gaat te snel. Iraniërs zijn niet bang. Veel plattelanders hebben wapens thuis. Het kan makkelijk op een bloedbad uitlopen.”

Het regime beschuldigt het buitenland zoals gewoonlijk van inmenging in de binnenlandse politiek. Massoud Djabani (54), die Iran ontvluchtte nadat zijn drie broers in 1982 werden geëxecuteerd, waarschuwt dat Ahmadinejad buitenlands optreden ook gebruikt. „Hij is erin geslaagd om het buitenland, Amerika voorop, als vijand van Iran neer te zetten.” Daarom zijn veel Iraniërs blij met de voorzichtige koers van president Obama.

„Stel je eens voor wat er gebeurd zou zijn als Bush, met zijn harde taal, nu nog in het Witte Huis had gezeten!”, zegt politicoloog Peyman Jafari (33). „Militaire interventie is uit den boze.” Nu het regime hard optreedt, kan de oppositie alleen slagen met andere middelen, denkt Jafari. Zo schreeuwen mensen nu ’s nachts van de daken: Allah is groot! „Een slimme zet, want het regime zegt dat de opstand tegen de islam is gericht. Daar gaat het de meesten niet om.”

Over oppositieleider Mousavi, die zelf premier is geweest, hebben de Iraniërs niet al te veel illusies. De echte krachtmeting in Iran vindt momenteel plaats binnen de religieus-politieke elite. Voorheen balanceerde de macht tussen de gematigden en conservatieven, nu stevent de conservatieve top af op een keiharde confrontatie. Als de top wint, zit de bevolking in grotere problemen dan ooit, denkt politicoloog Jafari.

Kamran (40), Jalal (40) en Majid (46), twee apothekers en een architect die niet met achternaam willen worden genoemd, drinken een glas na een matig bezochte Iran-bijeenkomst in de Amsterdamse Balie. Jalal was kort voor de verkiezingen in Teheran. „De sfeer was heel ontspannen. Iedereen droeg groen. Ik dacht: Moussavi gaat winnen.” Hij is somber over de afloop. Volgens Kamran is het hoe dan ook een politiek keerpunt. „Dat de ayatollahs elkaar afmaken op tv is uniek. Rafsanjani of Khamenei, voor mij is het één pot nat. Ze gaan elkaar nu elimineren. Iran ontwikkelt zich in dictatoriale richting.”

Maar volgende keer komen de demonstranten met wapens, denken ze. „Het is het einde van een prachtige week”, zegt architect Majid. „Het Iraanse volk heeft weer even het gevoel gehad dat het leefde.”

De 27-jarige Iraanse Neda die deze week werd doodgeschoten, is nu boegbeeld van het protest. Lees meer over iconen in beeld op pagina’s 20 en 21.

Rectificatie / Gerectificeerd

correcties en aanvullingen

Iraniërs in Nederland

In het artikel Samen voor een vrij Iran (donderdag 25 juni, pagina 9) zegt socioloog Shervin Nekuee: „Tachtig procent (van de Iraniërs in Nederland) is tegen de islam”. Bedoeld is: „tegen de islamitische republiek”.