'Mousavi heeft zijn kans nu gemist'

Donderdag miste de Iraanse oppositieleider Mousavi zijn kans, zegt Anoush Ehteshami. Maar de positie van het parlement wordt interessant.

Donderdag miste de Iraanse oppositieleider Mousavi zijn kans, zegt Anoush Ehteshami. Foto Bloomberg Professor Anoushiravan Ehteshami, from the Institute for Middle Eastern and Islamic Studies at the University of Durham speaks at a conference on Iran's financial future in London Monday June 30, 2003. Photographer:Andy Shaw/Bloomberg News
Donderdag miste de Iraanse oppositieleider Mousavi zijn kans, zegt Anoush Ehteshami. Foto Bloomberg Professor Anoushiravan Ehteshami, from the Institute for Middle Eastern and Islamic Studies at the University of Durham speaks at a conference on Iran's financial future in London Monday June 30, 2003. Photographer:Andy Shaw/Bloomberg News BLOOMBERG NEWS

De Iraanse oppositieleider Mir Hossein Mousavi blijft bij zijn eis dat de verkiezingszege van president Ahmadinejad wordt geannuleerd. Maar Anoush Ehteshami, hoogleraar internationale betrekkingen aan de Britse Universiteit van Durham, ziet dat er niet meer van komen.

„Mousavi had donderdag, tijdens de grote rouwbijeenkomst voor de twee voorgaande dagen van geweld, moeten oproepen tot een algemene staking op zaterdag. Zo had hij de rede van de Leider tijdens het Vrijdaggebed, van wie iedereen wist dat hij een einde aan het protest zou eisen, kunnen marginaliseren. Dan was het kamp van Ahmadinejad weer aan zet geweest.”

„Ik denk dat als we later terugkijken we die donderdag zullen zien als de gemiste kans van de beweging. Ze zijn nu bezig met juridisch gekift en politieke spelletjes achter de schermen, waarbij ayatollah Rafsanjani [machtige steunpilaar van Mousavi, CR] praat met geestelijken, Mousavi religieuze aanhangers ontmoet, enzovoorts. Maar als je eenmaal verzeild raakt in gemarchandeer binnen het regime, kan je niet meer spreken van politiek protest dat nieuwe verkiezingen eist”, aldus Ehteshami in een interview. De in Iran geboren hoogleraar en Iran-expert sprak gisteren in Den Haag op een conferentie van de International Dialogues Foundation over verschuivende regionale machtsrelaties.

Maar de situatie zou volgens Ehteshami nog een andere wending kunnen krijgen als er vraagtekens worden geplaatst bij het vermogen van de haast almachtige Leider, ayatollah Khamenei, om veiligheid en stabiliteit van de islamitische republiek te waarborgen. Dat is zijn taak.

Verwacht u dit soort vraagtekens?

„Ik zie daarvan op dit moment nog geen tekenen. Maar omdat de situatie zo dynamisch is, en omdat we weten dat er stemmen binnen het religieuze establishment opgaan voor annulering van de verkiezingen, is de Leider niet totaal veilig.

„Maar de kans op annulering is niet zo groot. Ik denk niet dat een van de oppositiefiguren bereid is dat systeem zo hard aan te pakken dat het onbestuurbaar wordt. Ze zijn er immers zelf onderdeel van.”

Iran was tot dusverre een soort democratie binnen een dictatuur – een gekozen parlement en president en een benoemde Leider. Wordt het nu een echte dictatuur?

„Ik denk dat het nu veel meer een militair gezicht krijgt. Ik denk dat er een kabinet van haviken komt, dat het regime zijn uiterste beste zal doen afwijkende meningen de kop in te drukken – niet eens oppositie, afwijkende meningen.

„Wat nog interessant wordt, is de opstelling van het parlement, dat zo’n kabinet moet goedkeuren. Het parlement had al problemen met Ahmadinejad en zijn kabinet, en de voorzitter, Larijani, is niet gelukkig met de huidige situatie. De president is niet helemaal uit de gevarenzone, want het parlement kan een motie van wantrouwen tegen hem aannemen. Het kan de Leider dwingen de zaak te heroverwegen. En dan zou Rafsanjani belangrijk kunnen worden als voorzitter van de Raad ter Onderscheiding van wat het Beste is, het officiële bemiddelingsorgaan.

Dus er is nog een aantal stadia die doorlopen moeten worden voor Ahmadinejad helemaal zeker van zijn zaak is.”

Ehteshami betitelt het optreden van het regime tegen de oppositie als een „fluwelen coup”.

„Het regime praat alweer een tijd over het gevaar van een door het Westen gesteunde fluwelen revolutie naar analogie van de ‘kleurenrevoluties’ in vroegere Sovjetrepublieken. Nu hebben ze een heleboel bewijs van een fundamentele honger naar verandering en gaan ze met behulp van de vocabulaire van fluwelen revolutie de maatschappij eronder houden in een fluwelen coup. De voorspelling is waargemaakt en geeft hun het voorwendsel voor verdere onderdrukking en militarisering.”

Waarom mocht Mousavi eigenlijk geen president worden? Het regime had hem toch net als indertijd de hervormingsgezinde president Khatami aan banden kunnen leggen?

„De Leider heeft veel verschillen van mening met Mousavi gehad. En de Revolutionaire Garde wilde Ahmadinejad. Ze wilden niet dat iemand als Mousavi de nucleaire onderhandelingen zou leiden, de dialoog met de Amerikaanse president Obama zou voeren.”

Is een deal met de Verenigde Staten nu nog mogelijk?

„President Obama krijgt te maken met enorm verzet in het Congres na wat er is gebeurd in Iran. De Iraanse Amerikanen zijn welbespraakt en machtig. En Obama staat voor verandering en voor een nieuwe generatie. Het wordt moreel erg moeilijk voor hem te worden gezien met een president die duidelijk illegitiem is. En die nu bloed aan zijn handen heeft.”