Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Politiek

Grote woorden en kleine projecten

Nieuwsanalyse

José Manuel Barroso is de gedoodverfde kandidaat voor een tweede termijn als voorzitter van de Europese Commissie. Hoe deed hij het de afgelopen vijf jaar?

Binnen de Europese Commissie bleek José Manuel Barroso geen zwakke voorzitter. (Foto AFP) European Commission President Jose Manuel Barroso arrives on May 27, 2009 for a press conference on financial supervision. The European Commission on May 27 unveiled plans for a tough new monitoring system for banks and other financial bodies, to be in place next year, seeking to better protect investors hit by the financial crisis. AFP PHOTO/DOMINIQUE FAGET
Binnen de Europese Commissie bleek José Manuel Barroso geen zwakke voorzitter. (Foto AFP) European Commission President Jose Manuel Barroso arrives on May 27, 2009 for a press conference on financial supervision. The European Commission on May 27 unveiled plans for a tough new monitoring system for banks and other financial bodies, to be in place next year, seeking to better protect investors hit by the financial crisis. AFP PHOTO/DOMINIQUE FAGET AFP

Er werden meteen grappen gemaakt toen onlangs brand uitbrak in het Berlaymontgebouw, het hoofdkwartier van de Europese Commissie in Brussel. Rookpluimen? In Vaticaanstad is dat het teken voor een nieuwe leider. Zou er bekend zijn wie de Europese Commissie de komende vijf jaar mag leiden?

De bijeenkomst die morgen in Brussel begint heeft ook wel iets van een conclaaf. Achter gesloten deuren zullen EU-leiders bespreken of de Portugees José Manuel Barroso (53) voorzitter van de Europese Commissie mag blijven. Wat ze beslissen is belangrijk. Barroso is niet alleen het gezicht van de Europese Unie. Een keuze voor of tegen hem zal ook bepalend zijn voor de verhoudingen in de Europese Unie de komende jaren.

Vijf jaar geleden was zijn benoeming een verrassing. Barroso kwam pas in beeld nadat er te veel bezwaren bleken te zijn tegen andere kandidaten. Hij was het compromis dat voor alle regeringsleiders acceptabel was.

Het Europees Parlement, dat met zijn benoeming moest instemmen, was niet meteen overtuigd. Vooral linkse parlementariërs hadden moeite met hem: te rechts, te zwak, te pro-Amerikaans. Als premier van Portugal steunde hij de oorlog tegen Irak.

Barroso beloofde daarop veel. Als je hem nu hoort praten, dan is het alsof hij nog altijd bezig is zijn critici van toen te overtuigen. Plannen die hij presenteert zijn niet ambitieus, maar ‘zeer ambitieus’. Bijeenkomsten met andere leiders zijn geen succes, maar ‘een groot succes’. Hij gebruikt zo vaak grote woorden, dat vaste toehoorders er om moeten lachen.

Wat is de balans van vijf jaar Barroso?

Grote projecten laat hij op dit moment niet na. Voor hem geen euro, grondwet, of omvangrijke uitbreiding van de EU. Hij gaf leiding aan een Europese Commissie die mobiel bellen in het buitenland goedkoper maakte, vliegmaatschappijen dwong duidelijker te zijn over hun tarieven en fabrikanten van zonnebrandcrèmes vroeg om betere etikettering. Zulke praktische maatregelen moesten burgers laten zien dat de EU er voor hen is – iets wat urgent leek nadat Nederland en Frankrijk in 2005 de EU-grondwet afwezen.

Barroso kan claimen dat de uitbreiding met in totaal twaalf lidstaten probleemloos is verwerkt door zijn Europese Commissie. Sinds 2007 zijn er 27 eurocommissarissen, uit elke lidstaat één. Vooraf was gewaarschuwd dat zo’n groot gezelschap geen beslissingen meer zou kunnen nemen. Daar is niks van gebleken.

Bínnen de Commissie is Barroso namelijk helemaal geen zwakke figuur gebleken. Beslissingen worden zorgvuldig voorbereid door zijn naaste medewerkers. De wekelijkse vergaderingen van de Eurocommissarissen werden daardoor niet langer, maar korter. En naar verluidt zelfs wat saai.

Een van de beloften van Barroso was dat zijn Commissie werk zou maken van de ‘Lissabon-strategie’. Daarmee moest de Europese economie de meest competitieve in de wereld worden in 2010. Er kwam een ‘supercommissaris’, de Duitser Günter Verheugen, die daar leiding aan zou geven. Maar van hem werd de afgelopen jaren weinig vernomen, behalve dat hij het af en toe opnam voor de Duitse industrie. En van de Lissabon-strategie ook. De doelstellingen waren te vrijblijvend. De Zweedse premier Fredrik Reinfeldt, wiens land op 1 juli EU-voorzitter wordt, sprak onlangs van „een mislukking”.

De grootste verdienste van Barroso is zijn klimaatplan. In maart 2007 spraken EU-leiders onder meer af dat hun landen in 2020 20 procent minder CO2 zouden uitstoten, ten opzichte van 1990. Weer doelstellingen dus. Barroso stelde voor met wetgeving te komen. Daarmee zouden landen deze keer worden gedwongen hun eigen afspraken na te komen.

Belangrijke leiders steunden hem. En die milieuwetten kwamen er later ook, nadat Barroso zorgvuldig had uitgezocht bij lidstaten hoe ver hij kon gaan. Zo werkt de methode-Barroso: zorgvuldigheid voor alles. En vooral: géén confrontatie met de leiders die hem benoemden.

Neelie Kroes mocht de afgelopen jaren als commissaris voor Mededinging de ene na de andere miljoenenboete uitdelen aan bedrijven. Maar juridische procedures tegen lidstaten bleven nog wel eens liggen op de bureaus van de Commissie. Geen wonder daarom, dat er in Brussel twee jaar geleden al werd gefluisterd dat Barroso werkte aan zijn herbenoeming.

Tot vorig jaar leek niets die herbenoeming te kunnen verhinderen. Maar toen brak de kredietcrisis door. In Brussel bleef het aanvankelijk wel erg stil. Te stil, zeggen Barroso’s tegenstanders, onder wie de Belgische ex-premier Verhofstadt. Hij noemde het optreden van de Commissie „ondermaats”. Waarom was niet eerder werk gemaakt van strenger Europees toezicht op banken ?

Voor Barroso is de situatie nu ongeveer hetzelfde als vijf jaar geleden. Vrijwel alle EU-leiders steunen hem. Maar héél groot is hun enthousiasme niet. „We steunen hem, ook bij gebrek aan beter”, zei een regeringsleider onlangs off the record tegen journalisten.

Verzet tegen Barroso is er opnieuw in het Europees Parlement. Alleen de christen-democratische en conservatieve EVP, waartoe hij zelf behoort, zullen zeker voor hem stemmen. Liberalen, sociaal-democraten en groenen zijn kritisch tot zeer kritisch.

Dat vanuit het Europees Parlement campagne wordt gevoerd tegen Barroso is niet verwonderlijk. Daar vind je nog politici die hartstochtelijk verlangen naar méér Europese samenwerking. Die willen niet iemand die aardig is voor lidstaten. Want dat betekent juist minder Europese samenwerking.

Linkse en liberale Europarlementariërs willen een sterke Commissie-voorzitter als bondgenoot. Iemand die gedurfde voorstellen doet, die het misschien niet halen. Dat is traditioneel ook de rol van de Europese Commissie. Maar onder Barroso, zeggen ze, is de Commissie een secretariaat van de regeringsleiders geworden. En de voorzitter hun schoothondje.

Voor Barroso is er één groot verschil met vijf jaar geleden. Deze keer is hij dé kandidaat. En dat is niet zonder risico.

Daniel Cohn-Bendit, de leider van de groenen in het Europees Parlement, kondigde gisteren in Brussel aan dat er weer geschiedenis geschreven gaat worden. Hij wilde nog niet zeggen wie er volgens hem Commissie-voorzitter moet worden. „Vijf jaar geleden was Guy Verhofstadt de kandidaat van bijna iedereen”, zei Cohn-Bendit. „Eerst moet je die meest waarschijnlijke kandidaat blokkeren. Daarna gaan we het over anderen hebben. Zo is het altijd gegaan.”