Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Politiek

Gedeputeerden wellicht snel weer terug

De positie van commissaris van de koningin Borghouts staat maandag centraal bij het IJslandse-tegoedendebat. Hij volgde gisteren niet de gedeputeerden. En die keren wellicht terug.

VVD, CDA, PvdA en GroenLinks in Noord-Holland willen een ‘doorstart’ van het college van Gedeputeerde Staten. De zeven leden zijn gisteren afgetreden – aanleiding is de wijze waarop Noord-Holland 78 miljoen had gespaard bij Icesave-moederbank Landsbanki. Door het faillissement van de IJslandse bank Landsbanki dreigt de provincie dit bedrag te verliezen.

De gedeputeerden vinden dat er geen handelingen zijn gepleegd die het aftreden noodzakelijk maken. Maar, zegt gedeputeerde Ton Hooijmaijers (VVD), het collectief aftreden geeft „een signaal af dat wij het buitengewoon ernstig en erg vinden dat de provincie wellicht geld in IJsland is verloren”.

De Noord-Hollandse commissaris van de koningin Harry Borghouts (GroenLinks) blijft vooralsnog aan. „De positie van een benoemde functionaris is anders dan die van gekozen politici”, verklaarde Borghouts gisteren.

Provinciale Staten debatteren maandag met het dagelijks bestuur van Noord-Holland over een kritisch onderzoeksrapport waarin het college het overtreden van de eigen regels wordt verweten. Dit rapport is opgesteld door een commissie van de Provinciale Staten. Binnen de PvdA en VVD gaan er stemmen op dat ook de commissaris zijn consequenties moet verbinden aan het kritische rapport. De fractievoorzitters van de coalitiepartijen willen eerst het antwoord van Borghouts afwachten voordat ze een oordeel vellen.

„Harry Borghouts kiest de koninklijke weg, en dat siert hem”, zegt Douwe Jan Elzinga over het afwachten door hem van het debat. De hoogleraar staatsrecht aan de Universiteit Groningen vindt het namelijk „vreemd” dat het college van Noord-Holland opstapt voordat verantwoording is afgelegd. Hij noemt het vertrek „een unicum”. „Ik kan mij niet herinneren dat er eerder een voltallig provinciaal college is opgestapt.”

Eén keer eerder stapten provinciale bestuurders op naar aanleiding van een ‘bankaffaire’. De provincie Zuid-Holland was in de jaren negentig te vrijmoedig gaan bankieren – en ging daarbij voor tientallen miljoenen het schip in. Deze Ceteco-affaire kostte toenmalig commissaris van de koningin Joan Leemhuis-Stout en twee gedeputeerden hun functie.

Staatsrechtgeleerde Elzinga zou het „onbestaanbaar” vinden wanneer dezelfde mensen weer terugkeren in een volgend college. De afgetreden gedeputeerden sluiten zelf niet uit dat ze terugkeren als bestuurder in een nieuw college. Ook VVD-fractievoorzitter Dré Kraak benadrukt dat „de terugkeer van geen enkele persoon uit dit college is uitgesloten”.

De VVD-gedeputeerden Ton Hooijmaijers en Cornelis Mooij maakten hun besluit gisterochtend om half tien tijdens een extra vergadering van het college bekend. Een dag eerder – dinsdagavond – was de tweewekelijkse VVD-fractievergadering met gedeputeerden Hooijmaijers (financiën) en Mooij (verkeer). Onderwerp is het fractiestandpunt voor het debat over het onderzoeksrapport. Sinds het Lansbanki-debacle staat de positie Hooijmaijers onder druk. „We vinden niet dat de gedeputeerden directe schuld hebben”, zegt fractievoorzitter Kraak. „Maar voor de politieke duidelijkheid is het beter dat ze aftreden.” De VVD wilde van Hooijmaijers niet de enige zondebok maken, daarom moest dinsdag ook Mooij opstappen. Nog diezelfde avond bracht de VVD-fractievoorzitter zijn collega’s op de hoogte.

De VVD-gedeputeerden maakten hun besluit woensdagochtend om half tien bekend tijdens een extra vergadering van het college van GS. De vijf gedeputeerden van de andere partijen (twee PvdA, twee CDA en een GroenLinks) besluiten ook opstappen. CDA-gedeputeerde Jaap Bond contrecoeur, hij had er de voorkeur aan gegeven als het college pas naar aanleiding van het debat eventuele politieke conclusies had getrokken. „Maar de politieke druk is nu van het debat af”, zegt Hooijmaijers. „We kunnen nu echt debatteren over de inhoud.”

Alle ogen in het verantwoordingsdebat van maandag zijn nu gericht op de commissaris van de koningin. Borghouts wordt dan geconfronteerd met het verwijt van de commissie dat hij bestuurlijk is tekortgeschoten: hij had zich meer en tijdiger moeten inspannen voor „een adequate invulling van de financiële controlefunctie”. In een eerste reactie zei Borghouts dat geen rekening is gehouden „met het feit dat door de kredietcrisis de hele wereld in brand stond”. Er worden volgens hem conclusies getrokken met de kennis van nu. Op zijn weblog schreef hij vorige week: „Het worden spannende twee weken.”

Zie voor profiel Borghouts nrc.nl/binnenland