Het kwaad zit bij iedereen van binnen

Sommige ex-politici worden geen bestuurder of lid van een raad van commissarissen, maar televisiemaker. Zowel voormalig fractievoorzitter van GroenLinks Paul Rosenmöller als de Britse Conservatief Michael Portillo (hij was minister van Defensie in het kabinet van John Major) lijkt als televisiejournalist iets liberaler te zijn geworden.

Van beiden was gisteren een programma te zien over de achtergronden van geweld. Rosenmöllers rubriek Spraakmakende zaken (IKON) staat stil bij een onderwerp dat een tijdje geleden in het nieuws was. De formule is goed, maar veel dieper inzicht levert het meestal niet op. De aflevering van gisteren was wel spannend, vooral door de keuze van de hoofdpersoon. Marijntje Smits, aangekondigd als „filosoof en ingenieur”, vertelde overtuigend en authentiek hoe zij het slachtoffer was geworden van huiselijk geweld. Haar ex-partner was het niet eens met de manier waarop ze haar koffiekopje vasthield en wilde haar leven controleren. Ook een hoog opgeleide vrouw en kostwinner kan dat overkomen en ze kan tijd nodig hebben om zich te realiseren wat er eigenlijk aan de hand is.

Volgens Rosenmöller sterft in Nederland gemiddeld elke vier dagen iemand door geweld achter de voordeur. Je wilt dan meteen weten waar die losse handjes toch vandaan komen. Psychotherapeut Ivo Pothaar wilde gaan uitleggen dat volgens de internationale literatuur tachtig procent van de daders zelf als kind te maken heeft gehad met vormen van geweld, maar de presentator onderbrak hem: „Ik ben eigenlijk meer geïnteresseerd in uw eigen ervaringen.” Het moet wel televisie blijven, dus emotie en geen theorie.

In de Horizon-aflevering How Violent Are You? (BBC), gisteren door Canvas uitgezonden als The Truth about Violence, was iets meer ruimte voor wetenschap, zij het gefilterd door de ervaringen van Portillo, die begon te zeggen dat hij geen gewelddadig mens was.

Desondanks ging hij voor het programma in Bolivia een vechtpartij aan en vond het lekker. Het had te maken met dopamine en natuurlijke behoeften van de nucleus accumbens, die vanaf het derde levensjaar worden afgeremd door de prefrontale cortex. Portillo liet zich zestig uur opsluiten met twee kunstmatige huilbaby’s en verloor nog meer van zijn aangeleerde impulscontrole. Het vermaarde experiment van Milgram, waarin proefpersonen de opdracht krijgen dodelijke stroomstoten toe te dienen en bij enige aandrang elke aarzeling opzijzetten, kon niet uitblijven.

Natuurlijk zijn we allemaal tot geweld in staat, maar dat wisten we toch al wel, als kijker naar Fight Club en lezer van 2666? Het is alleen niet enig van buiten komend kwaad, maar onze eigen inborst.