Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

'Techniek is niet het probleem, de organisatie is slecht'

De Noord-Zuidlijn moet worden afgebouwd en het Rijk moet meebetalen aan de maximale kosten van 3,1 miljard euro, vindt Cees Veerman. „De metro heeft nationale betekenis.”

Cees Veerman (Foto NRC Handelsblad, Maurice Boyer) Minister Veerman van de Commissie Veerman die de Noordzuidlijn onderzoekt op het stadhuis van Amsterdam Foto NRC H'Blad Maurice Boyer 4-6-2009
Cees Veerman (Foto NRC Handelsblad, Maurice Boyer) Minister Veerman van de Commissie Veerman die de Noordzuidlijn onderzoekt op het stadhuis van Amsterdam Foto NRC H'Blad Maurice Boyer 4-6-2009 Boyer, Maurice

Cees Veerman is vannacht om drie uur opgestaan om op tijd van zijn werkplek in Tsjechië naar Amsterdam te kunnen vliegen. De oud-minister en CDA-prominent oogt desondanks monter in het Amsterdamse stadhuis bij de presentatie van zijn rapport over de Noord-Zuidlijn. „Stoppen kost 1,2 miljard euro aan al gemaakte kosten en nog eens een paar honderd miljoen om de bouwputten dicht te gooien”, zegt Veerman, voorzitter van de commissie die de afgelopen maanden onderzoek deed naar de metrolijn. ‘Doorgaan’ is zijn conclusie, ondanks de verzakkingen aan de Vijzelgracht en de vele begrotingsoverschrijdingen. Amsterdam moet nog eens een paar honderd miljoen extra uittrekken.

De baten van de Noord-Zuidlijn raamt u op 1,5 miljard euro, de maximale kosten op 3,1 miljard. Had Amsterdam er wel aan moeten beginnen?

„Het is niet aan ons om daarop antwoord te geven. Wij zijn hier pas enkele maanden geleden ingestapt. We stellen wel vast dat er nooit een kosten-batenanalyse is gemaakt. Dat is niet zo vreemd, want die analyse was indertijd nog niet verplicht.”

Bent u geschrokken van wat u heeft aangetroffen?

„De financiën en de techniek baren ons geen zorgen, de organisatie wel. De meeste van onze aanbevelingen gaan dan ook over de verbetering van de organisatie. Zo moet één persoon eindverantwoordelijk zijn, de directeur van het projectbureau. Dat was niet het geval, waardoor de eindverantwoordelijkheid kwam te liggen bij de wethouder die het niet allemaal kan overzien. Daarom moest wethouder Herrema [Noord-Zuidlijn, PvdA] aftreden in februari.”

Is het project out of control?

„Nee, maar de onderlinge afstemming is niet goed. Om een voorbeeld te geven: de aannemer maakt een werkplan, legt dit voor aan het projectbureau, dat dit vervolgens ter goedkeuring voorlegt aan bouw- en woningtoezicht; vervolgens gaat het plan langs dezelfde route weer terug naar de aannemer. Als de toezichthouder vragen heeft, gaat het ook weer zo.”

Er moet extra geld worden uitgetrokken. Provincie en Rijk zijn formeel niet verplicht mee te betalen. Zijn ze dit moreel wel verplicht?

„Het extra bedrag komt voort uit twee dingen. We hebben alle kosten nog eens laten doorrekenen en verder hebben we een bedrag geplakt op mogelijke tegenvallers. Hoeveel kost het maximaal als er water door de voegen sijpelt? Of als er wat gebeurt bij het boren onder het natte Damrak, wat een riskante plek is? Het hoeft zich niet voor te doen, en dan ben je een paar honderd miljoen minder kwijt. Het Rijk heeft zijn risico afgekocht, net als de provincie. Dus Amsterdam kan niet onderhandelen vanuit een machtspositie, maar wel met een beroep op billijkheid en redelijkheid.”

Dus het Rijk moet meebetalen?

„Het Rijk moet zeker overwegen om bij te dragen aan de kosten. De Noord-Zuidlijn heeft een grote regionale betekenis, zeker als de lijn wordt doorgetrokken naar Amstelveen en Purmerend. De metro heeft ook nationale betekenis doordat Amsterdam en de Randstad een grote nationale uitstraling hebben.”

U heeft gekeken naar een metrolijn waarin de Vijzelgracht wordt overgeslagen. Wat zegt dat over de kwaliteit van deze bouwput?

„Van de drie binnenstadstations zijn de betonnen wanden van station Vijzelgracht het slechtst. De Ceintuurbaan is goed, het Rokin matig. Overslaan is echter geen optie. Ten eerste moet je toch door die put heen boren en dat gaat niet doordat daar zes stalen palen staan. Ten tweede wordt de afstand tussen de twee stations zo groot, dat het vluchthavenprincipe niet meer werkt. Daarom stellen wij voor eerst vanuit het noorden te boren tot de Vijzelgracht. Vervolgens kun je met een nieuw boorschild boren vanuit het zuiden tot de Vijzelgracht. Dit kost extra geld. Dat verdien je terug door de jaar tijdwinst die je boekt. En je krijgt de tijd om de problemen van de Vijzelgracht op te lossen, met bijvoorbeeld bevriezing van de grond op die plek. De gemeente zou ook twee extra boormachines kunnen aanschaffen. Dat scheelt nog meer tijd.”

Het boren gaat gepaard met verzakkingen van enkele millimeters tot enkele centimeters, schrijft u. Hoeveel vindt u acceptabel?

„Dat hangt af van de plek; 85 procent van het boren heeft plaats onder de straat. Op de kritieke plaatsen, zoals onder enkele gebouwen, worden zettingen [verzakkingen] opgevangen met grouting [het spuiten van een speciemengsel in de bodem]. Wij doen aanbevelingen om de methode van grouting verder te verbeteren.”

De aannemers hebben vertrouwen in het project, schrijft u. Willen ze de risico’s overnemen van de stad?

„Nee, zover gaan ze niet. Destijds heeft de gemeente de risico’s op zich genomen. Het is moeilijk opnieuw te onderhandelen als de klus lastiger blijkt dan verwacht.”