Op 'Tiananmen' staan vooral veel stillen

Het is vandaag twintig jaar geleden dat de studentenopstand in Peking werd neergeslagen. China zwijgt nog altijd over de gebeurtenissen van ’89.

Studenten van universiteit van Hong Kong hielden gisteren een wake om de slachtoffers van Tiananmen te herdenken. (Foto AP) Students of university of Hong Kong attend a candlelight vigil in Hong Kong Wednesday, June 2, 2009, to mark the 20th anniversary of the military crackdown on a pro-democracy student movement in Beijing's Tiananmen Square. (AP Photo/Vincent Yu)
Studenten van universiteit van Hong Kong hielden gisteren een wake om de slachtoffers van Tiananmen te herdenken. (Foto AP) Students of university of Hong Kong attend a candlelight vigil in Hong Kong Wednesday, June 2, 2009, to mark the 20th anniversary of the military crackdown on a pro-democracy student movement in Beijing's Tiananmen Square. (AP Photo/Vincent Yu) Associated Press

Het Plein van de Hemelse Vrede was vandaag op de twintigste herdenkingsdag van de studentenopstand van 1989 gewoon open voor het publiek. In de hitte waren vanochtend duizenden dagjesmensen naar het plein gekomen. Maar in die menigte bevonden zich talloze ‘stillen’: agenten in burger, te herkennen aan een speldje met de Chinese vlag op hun T-shirt en een walkietalkie in de hand.

Soldaten patrouilleerden langs het plein en om de tien meter stond een politiewagen geparkeerd. Wie het plein op wilde, werd onderworpen aan strenge controle van tassen en identiteitspapieren. Buitenlandse journalisten mochten niet op het middenterrein komen. Het plein was gisteravond al afgegrendeld om te voorkomen dat nabestaanden en activisten een nachtwake zouden houden voor de studenten die in 1989 omkwamen toen het Chinese leger een einde maakte aan de opstand.

De spanning in Peking staat in contrast met de sfeer in Hongkong waar vanavond naar verwachting tienduizenden mensen bijeen zullen komen in het Victoriapark voor een stille tocht. In de aanloop naar de twintigste herdenkingsdag heeft Peking verschillende mensenrechtenactivisten en nabestaanden onder huisarrest geplaatst, geïntimideerd of opgepakt. Prominente dissidenten zoals het boegbeeld van de Tiananmenmoeders Ding Zilin en de moeder van studentenleider Wang Dan, Wang Liyun, kregen huisarrest, terwijl Bao Tong, de voormalige secretaris van de gematigde partijleider Zhao Ziyang, naar het zuiden werd gedirigeerd. Ook zijn honderden websites en duizenden internetfora van universiteiten afgesloten.

Ook bij de universiteiten in Peking werd streng gecontroleerd. Bij de Pekinguniversiteit werd een literair café gesloten omdat eigenaar Liu Suli, een voormalig hoogleraar, bij de ingang kransen wilde leggen voor de gevallen doden.

De studentenleider Wu’er Kaixi, de op een na belangrijkste studentenleider uit 1989, zei dat hem toegang tot het eiland Macao was ontzegd.

Wu’er, die sinds 1989 als banneling in Taiwan woont, meldde zich gisteren bij de autoriteiten van Macao met het verzoek om zich te herenigen met zijn ouders op het vasteland.

Wu’er reist morgen terug naar huis. Hij noemde het systematisch ontkennen van de gebeurtenissen in 1989 door de overheid een „tragedie”.

De Verenigde Staten vinden dat China openheid moet geven over de gebeurtenissen in juni 1989. Minister van buitenlandse zaken Hillary Clinton zei gisteren in een verklaring dat „China als een opkomende economische macht openlijk zijn daden uit het verleden zou moeten onderzoeken en verantwoording moet afleggen aan de nabestaanden, zowel om te leren als te verwerken”.

Peking heeft nooit een onafhankelijk onderzoek laten instellen naar het neerslaan van de opstand, waarbij honderden, mogelijk zelfs duizenden doden zijn gevallen.

De overheid zwijgt ‘4 juni’ dood in de media. Dit heeft er toe bijgedragen dat ‘Tiananmen’ door de studenten van nu wordt gezien als een historische vergissing waarover je maar beter niet meer kunt spreken.

De geschiedenisboeken reppen met geen woord over de opstand. Steeds meer middelbare scholieren hebben geen weet van de gebeurtenissen van toen. De jongeren van nu zijn vooral bezig met hun eigen, materiële toekomst.

„Liusi (vier juni, red.) leeft totaal niet onder de studenten. Deze generatie heeft geen tijd om zich met het verleden bezig te houden”, zegt Yao Youling (21), een student natuurkunde aan de Pekinguniversiteit. „Een nieuw ‘Tiananmen’ is ook niet de oplossing voor onze sociale problemen. Als we de communistische partij omverwerpen ontstaat er chaos en daar is niemand bij gebaat. Mensen hebben nu te eten en een dak boven hun hoofd. In vergelijking met twintig jaar geleden zijn de meeste Chinezen redelijk tevreden.”