Uit de klei

Het servies van Lonny van Ryswyck en Nadine Sterk studio marten aukes

Designquizvraag: wat hebben Brunssum, Grijpskerk, Ochten, Sopsum, Tegelen en Winterswijk gemeen? Het antwoord: in deze zes plaatsen wordt de klei gewonnen voor een nieuw en oer-Hollands servies van Lonny van Ryswyck en Nadine Sterk.

Dit kleiservies – vorige maand door keramiekfabrikant Koninklijke Tichelaar Makkum bij de designbeurs in Milaan gepresenteerd – heeft een bijzondere voorgeschiedenis én laat onverwachte kanten van Nederland zien.

Gewapend met een schep en een emmertje reisde Lonny van Ryswyck drie jaar geleden door het land om kleimonsters te verzamelen. Daarvan bakte ze een serie kop en schotels. Eenvormig serviesgoed, maar omdat klei per vindplaats een andere chemische samenstelling heeft en daarmee een andere kleur en krimp, verschilden de kop en schotels onderling sterk.

Het onderzoek, waarmee Van Ryswyck in 2006 afstudeerde aan de Design Academy Eindhoven, resulteerde in een kleurkleikaart van Nederland. Volgens de toenmalige directeur van de academie, Lidewij Edelkoort, bedreef haar studente een hedendaagse vorm van archeologie die antwoord geeft op de vraag: wie zijn we nou? In een vraaggesprek met deze krant zei Edelkoort over het theeservies: „Deze kop en schotels emotioneren me. Ze bezorgen me hetzelfde gevoel als wanneer ik na een lange reis vanuit het vliegtuig naar ons land kijk. Dan heb ik ook het gevoel dat ik een stuk van mezelf zie, mijn land als vorm ervaar.”

Samen met oud-studiegenoot Nadine Sterk, met wie Van Ryswyck na haar afstuderen het ontwerpbureau Atelier NL oprichtte, gaf zij haar onderzoek een vervolg. Bij tachtig boeren in de Noordoostpolder verzamelden de twee ontwerpers klei. Met de schalen die zij daarvan bakten portretteerden zij de boeren, legt Nadine Sterk uit. „Kleigrond voor zware akkerbouw leverde donkerbruine of dieprode schalen op. Bij boeren op grond met meer zand in de klei, die uien of tulpenbollen verbouwden, werden de schalen veel lichter. Er is een link tussen geologie, vegetatie en onze keramiek.”

Jan Tichelaar, directeur van Koninklijke Tichelaar Makkum, viel voor deze kleiprojecten. Hij had een lang gekoesterde wens: is het mogelijk een oer-Hollands servies te ontwikkelen? Een servies dat in Nederland wordt geproduceerd en dat wat betreft prijs bereikbaar is voor een breed publiek. Tichelaar realiseerde zich dat Lonny van Ryswyck en Nadine Sterk het antwoord op die vraag al hadden gevonden. Hij nodigde hen uit om een servies te ontwerpen.

De ontwerpers selecteerden zes vindplaatsen, die met elkaar een gevarieerd beeld geven van de Nederlandse afzettingsgebieden: zeeklei, rivierklei en gletsjerklei. Daarvoor ontwierpen zij een serie borden en kommen die ogen als ouderwets pottenbakkersgoed.

In elk kommetje en op elk bord staat een stempel met informatie over de vindplaats van de klei en de percentages van de twee mineralen die de kleur bepalen: kalk- en ijzeroxide. De klei uit Brunssum kleurt het lichtste, die uit de Oude IJssel bij Winterswijk het donkerst. Een compleet servies biedt een gebakken landkaart van Nederland.

Het servies van Lonny van Ryswyck en Nadine Sterk is tot 4 juli te zien (en te koop) bij The Frozen Fountain, Prinsengracht 645 in Amsterdam.