Liever een diploma dan weer revolutie

Op de Franse universiteiten wordt al maanden gestaakt. Maar daar zijn niet alle studenten even blij mee. Ze missen tentamens en ze hebben geen geld om hun studie te verlengen.

Studenten stemmen voor het verlengen van de acties. Bij de stemmingen is maar een fractie van de tienduizenden betrokken studenten aanwezig. Foto AFP Des étudiants de l'université de Toulouse II le Mirail, bloquée depuis deux mois, votent pour la reconduction de la grève lors d'une assemblée générale, le 12 mai 2009, dans un amphithéatre de l'université. Le ministre de l'Education nationale, Xavier Darcos, a assuré la veille à RTL "qu'il n'y aura pas de licence es-grève" à propos du blocage de certaines universités. AFP PHOTO ERIC CABANIS AFP

Als Jade Mirc (21) volgende maand thuiskomt in Nieuw Caledonië, heeft ze haar ouders het een en ander uit te leggen. Voor het tweede jaar is ze nu naar het moederland aan de andere kant van de wereld afgereisd om Chinees te studeren. Vorig jaar lag haar universiteit in Toulouse vijf weken stil. Dit jaar zijn de colleges gestaakt in februari.

„Ik zal mijn ouders heel lief moeten aankijken om volgend jaar verder te gaan”, zegt ze op de winderige campus van Le Mirail, de letterenuniversiteit in de Zuid-Franse stad. „In de hoop dat er dan minder actie gevoerd wordt. Ik wil studeren!”

Jade Mirc is een studente om in gedachten te houden om de spanningen op de Franse universiteiten te begrijpen. ‘Mei ’68 hangt in de lucht’, klonk het ook dit jaar weer toen het jaarlijkse actieseizoen tegen hervormingsplannen van de regering lang begon te duren. Voor honderdduizenden studenten op 77 universiteiten waren de afgelopen vier maanden, soms onafgebroken, de deuren dicht.

Het protest van docenten, studenten en sommige universiteitsbesturen, leek bovendien aan te sluiten bij de sociale onrust in bedrijven en andere sectoren, zoals de zorg. Ze gooiden de deuren dicht uit naam van een gevecht om een ‘maatschappelijke model’.

President Nicolas Sarkozy wil de universiteiten beter laten presteren door hun meer zelfstandigheid te geven en met elkaar te laten concurreren. Kortom, het ‘liberale model’ waar een deel van Frankrijk niet aan wil.

Maar intussen is mei bijna voorbij, en bijna overal zijn de colleges deze week weer stilletjes hervat. Dat de protesten luwen, komt niet omdat de boze docenten en studenten de regering op de knieën hebben gekregen. Bijna alle hervormingen gaan, meer of minder aangepast, door.

Het probleem was dat de stakingen en blokkades te lang begonnen te duren voor tienduizenden studenten die noodgedwongen een half studiejaar hebben gemist omdat hun docenten en medestudenten staakten en de gebouwen blokkeerden. Het comité Sauvons l’Université zoekt naar andere manieren van actievoeren, zegt een woordvoerder.

Alleen al daarom lijkt een herhaling van mei 1968 niet dichtbij: voor veel studenten is actievoeren een luxe, die ze zich niet kunnen permitteren. Op de campussen zijn tegenwoordig voedselbanken actief om de armste studenten op te vangen. Elke actie gaat gepaard met protesten van studenten die willen doorwerken.

Ook Jade Mirc zou het maar wat graag willen, tentamens maken. Met een moedeloos gezicht draait ze zich om naar de collegezaal die ze net verlaten heeft, samen met haar vriendinnen Alice Green (21) en Stéphanie Palluaud (20). Ze hebben er geen college Chinees gevolgd: werkwillige docenten ontmoeten ze sinds vier maanden hoogstens af en toe op een geheime plaats in de stad.

Terwijl vrijwel overal docenten weer tentamens met studenten voorbereiden, is Toulouse II –Le Mirail het spreekwoordelijk Gallische dorpje dat niet opgeeft. Stoelen en tafels staan nog altijd opgestapeld voor de deuren van de fantasieloze betonblokken op de campus. De universiteit ziet er zo nog wat armoediger en verloren uit dan in werkzame tijden het geval moet zijn. Hier en daar verrijzen nieuwe blokken. De universiteit probeert zijn verval tegen te gaan. Achter de hoofdingang staat gratis koffie en cola klaar: aan een kapitalistisch idee als een verkoopprijs doen de actievoerders niet.

In de collegezaal is een actievergadering gaande. Docenten en studenten hebben al besloten door te gaan met de blokkade. Het gaat er nu om hoe de examens en tentamens geregeld moeten worden. Traditioneel wordt over acties beslist door hand opsteken, Maar er is nooit meer dan een fractie van de tienduizenden betrokken studenten aanwezig.

Minister van Hoger Onderwijs Valéry Pécresse heeft gezegd dat niemand zijn jaar cadeau krijgt. Er moeten tentamens worden gemaakt. De trotskistische student Cosme, actieleider zonder achternaam, houdt een vurig pleidooi voor neptentamens, die met vraag en antwoord en al gegeven moeten worden. „Dat is gelijkheid”, roept hij onder applaus. Op de muren staan leuzen. „Werk, geld en verblijfsvergunningen voor niemand! Weg met de staat! Leve de vrijheid!”

Maar de sprekers zijn lang niet allemaal zo revolutionair ingesteld. Een studente die zichzelf Marie noemt maakt zich boos op de stakende docenten. „Levert u salaris in? Stopt u met uw onderzoek? Nee, maar u offert wel de opleidingen van uw studenten op!”

Buiten zijn Mirc en haar vriendinnen niet geïnteresseerd in gratis cola, gelijkheid en een nieuw mei ’68. En ook niet in neptentamens. „Wat heb ik aan een diploma als ik geen Chinees spreek”, vraagt Alice.

De inhoud van de hervormingen vond ze best een actie waard, onderstreept Alice. „Maar waarom kiezen voor acties waar wij de dupe van worden?” Als ze het jaar niet haalt, moet ze een extra lening afsluiten. Tentamens naar september verplaatsen en de hele zomer studeren is lastig: dan gaat ze naar Amsterdam om bij Madame Tussaud geld te verdienen voor haar volgende studiejaar. Een jaartje overdoen dan? Nu is het Stéphanie die begint te zuchten. „Dat kan helemaal niet! De universiteit is al overvol. Er komen duizenden eerstejaars bij!” Ook zij moet in de zomer werken om het nieuwe studiejaar te kunnen betalen.

Een dag later maakt universiteitsvoorzitter Daniel Filâtre bekend dat er te lang gestaakt is bij Toulouse-Mirail om in juni nog tentamens te houden. De docenten wordt verzocht volgende maand contact te zoeken met hun 20.000 studenten om de verloren maanden in de zomer in te halen.