Leidse astronomen vinden schijngestalten van exoplaneet

Impressie van het ontstaan van de schijngestalten van de exoplaneet CoRoT-1b (foto Ignas Snellen) Snellen, Ignas

Dit jaar is het precies 400 jaar geleden dat de Italiaanse astronoom Galileo Galilei ontdekte dat de planeet Venus schijngestalten vertoont en dus om de zon draait. En nu hebben Leidse astronomen dit verschijnsel voor het eerst bij een planeet van een andere ster ontdekt (Nature, 28 mei). De planeet, CoRoT-1b geheten, draait rond een ster op een afstand van ongeveer 1.600 lichtjaar in het sterrenbeeld Eenhoorn. Daarbij varieert zijn helderheid een beetje en wel op dezelfde manier als bij hemellichamen in ons zonnestelsel.

CoRoT-1b is een zogeheten ‘hete Jupiter’, een exoplaneet met een massa in de orde van die van Jupiter die op heel korte afstand rond zijn ster cirkelt. Hij werd in 2007 ontdekt door de Convection Rotation and Planetary Transit (CoRoT) satelliet, een Franse satelliet die sinds december 2006 om de aarde draait. Deze satelliet houdt constant de helderheid van vele duizenden sterren in de gaten. Periodieke ‘dipjes’ in deze helderheid kunnen wijzen op een planeet die tijdens iedere omloop voor de ster langs beweegt.

De planeet CoRoT-1b draait in slechts 36 uur rond zijn ster. Ignas Snellen en zijn collega’s hebben nu ontdekt dat de gecombineerde helderheid van ster en planeet niet alleen iets afneemt als de planeet voor de ster langs beweegt (en wat sterlicht wegneemt), maar ook als hij er een halve omloop later achterlangs schuift (en de planeet dus zelf wordt verduisterd). Bovendien varieert de helderheid van de planeet periodiek en is die het grootst rond de tijd dat de planeet achter de ster langs beweegt. Dit zou erop wijzen dat we hier afwisselend tegen de lichte en de donkere zijde van de planeet aankijken.

Dit effect lijkt dus op het periodiek groter en kleiner worden van het door de zon verlichte deel van bijvoorbeeld Mercurius en Venus. Alleen bestaat het licht van deze twee planeten uit gereflecteerd zonlicht, terwijl het bij CoRoT-1b vooral om straling van de planeet zelf gaat. De planeet draait namelijk even snel om zijn as als rond de ster, waardoor hij steeds hetzelfde halfrond naar de ster keert. Dat halfrond is altijd een stuk heter en dus helderder dan het van de ster af gerichte halfrond. George Beekman

    • George Beekman