Hebbeding voor de allerfanatiekste Neil Young-fans

Neil Young wachtte op Blu-Ray om zijn verzamelde werk uit te geven. De eerste box bevat een obscure tienerpopsong, een wazige hippiefilm en een repetitie in een boerenschuur.

Neil Young tijdens het concert The Last Waltz in 1978. Foto United Artists / The Kobal Collection Last Waltz, The (1978) Pers: Neil Young Dir: Martin Scorsese Ref: LAS062AO Photo Credit: [ United Artists / The Kobal Collection ] Editorial use only related to cinema, television and personalities. Not for cover use, advertising or fictional works without specific prior agreement The Picture Desk;United Artists

Drie oudere popliefhebbers stonden er in de rij om de langverwachte Neil Young-box aan te schaffen. Dat was gisterochtend om tien uur, toen muziekwinkel Concerto in Amsterdam haar deuren opende voor de verkoop van Neil Young Archives Vol. 1. Kennelijk zijn de bewonderaars van Young niet zo fanatiek als de liefhebbers van Pink Floyd, die zich in 2000 massaal verdrongen toen de live-box Is There Anybody Out There verscheen.

‘Een autobiografie in beeld en geluid’ noemt Neil Young de tien discs van de eerste Archives-box. In totaal zal het project nog zeker vier van zulke grote (30x20x20 cm) dozen beslaan, elk gevuld met tien cd’s, dvd’s of Blu-ray discs.

De technische mogelijkheden van Blu-ray als film- en geluidsdrager hebben Young (63) doen besluiten om zijn muziekarchief nu te ontsluiten, nadat hij daar al zeker twintig jaar op zinspeelde. Fans van de Canadese, tot Amerikaan genaturaliseerde zanger hebben met smart gewacht op de zeldzame nummers, filmbeelden en andere memorabilia die worden geopenbaard. Daar moet stevig voor in de buidel worden getast; de cd-box kost 100 euro, de dvd- en Blu-ray box respectievelijk 200 en 210.

Voor het eerst kan iedereen kennis maken met de muziek die Young in zijn Canadese periode 1963-1965 met The Squires maakte, een overwegend instrumentale groep die vooral werd beïnvloed door The Shadows uit Engeland. In Los Angeles werd hij zanger/gitarist van Buffalo Springfield, naast Steve Stills die hem later bij Crosby, Stills & Nash haalde. Vanaf 1968 begon Young een succesvolle solocarrière die tot vandaag duurt, met of zonder Crazy Horse. De box Archives Vol. 1 beslaat de jaren tot en met 1972, toen zijn doorbraakalbum Harvest verscheen. Er komen obscure songs aan het licht, zoals de tienerpopsong I wonder die model stond voor het latere Don’t cry no tears en Bad fog of loneliness dat Harvest niet haalde, ondanks achtergrondzang van Linda Ronstadt en James Taylor. Ook van Buffalo Springfield en CSN&Y is er zeldzaam materiaal, zoals een grofkorrelig filmpje van laatstgenoemden op het festival Woodstock.

Young heeft zich publiekelijk uitgesproken over de voordelen van Blu-ray, een techniek die volgens hem een vele malen betere kwaliteit toelaat dan het zwaar gecomprimeerde geluid op een cd. Ook heeft de onder meer op Playstation 3 afspeelbare Blu-raydisc meer interactieve mogelijkheden dan dvd, zodat je de muziek op Archives (anders dan de dvd-versie) kan afspelen terwijl je tegelijk naar beeldinformatie navigeert. Door songtitels in een virtuele kaartenbak aan te klikken verschijnen foto’s, hoesafbeeldingen, handschriften van teksten en zelfs brieven aan zijn moeder. Young belooft dat via een internetverbinding nog jarenlang gratis content aan de Blu-rays zal worden toegevoegd, bijvoorbeeld wanneer hij een stoffige tape met relevante muziek op zolder mocht vinden.

Met die superieure geluidskwaliteit van Blu-ray loopt het overigens wel los, vertelt specialist in hoogwaardige apparatuur Alex Esser van Concerto Audio. „Blu-ray is ontwikkeld als een beeldmedium. Een goede cd- of dvd-speler klinkt vaak beter, zeker als je het vergelijkt met de waardeloze klank van een Playstation.” Heeft Neil Young zich dan een rad voor ogen laten draaien door de elektronica-industrie? Begin dit jaar schaarde het Time-Warnerconcern zich achter Blu-ray als nieuwe standaard voor beelddragers, maar dat is volgens Warners Nederlandse marketingmanager Ewoud van de Kamp geen overweging geweest. „Young laat zich door niemand iets voorschrijven. Hij heeft zo lang gewacht met dit definitieve carrièreoverzicht omdat hij voor honderd procent tevreden wilde zijn over het medium.”

Met twintig niet eerder uitgebrachte nummers (alternatieve versies van bekende nummers niet meegeteld) is Archives Vol. 1 eigenlijk maar matig bedeeld met verrassingen. Instructief zijn de demo’s die Young maakte voor het Elektralabel, hoewel ze later ondermaats werden bevonden voor zijn reguliere platen. Best aardig is het nummer Sell out van Buffalo Springfield, niet voor niets een outtake. Interessant zijn de beelden van Young en band in de boerenschuur waar ze een deel van Harvest opnamen, ontspannen musicerend met Jack Nitzsche op piano. Langverwacht is de openbaring van de speelfilm Journey Through The Past, al was het alleen maar om vast te stellen dat deze incoherente documentaire annex wazige hippiefilm indertijd terecht nooit de Europese bioscopen haalde. Grappig is het filmpje van Young in het park, die aan een jongen met gitaar demonstreert hoe je Cinnamon girl moet spelen.

Op internetfora wordt nu al geklaagd over de zwakke plekken van de Archives-box. Waarom tien discs kopen, als het voornaamste beeld bestaat uit een ronddraaiende plaat op een platenspeler of een snorrende bandrecorder? De knulligheid ervan doet denken aan ouderwetse cdROM-technologie. Praktisch alle outtakes van Buffalo Springfield stonden ook al op een aan die band gewijde box uit 2001. En waar zijn de allang op bootleg verkrijgbare opnamen die Neil Young voor Motown maakte met de groep Mynah Birds en de latere Superfreak-zanger Rick James? Twijfelachtig is het feit dat drie van de tien discs uit de box al eerder apart verschenen, en verstokte fans dus eigenlijk gedwongen worden hetzelfde materiaal nog een keer aan te schaffen. Het argument daarvoor is dat Archives een compleet overzicht wil bieden van alle songs die Young ooit maakte, maar dan zijn juist de live-albums Massey Hall en Sugar Mountain voor een groot deel overbodig.

Neil Young is behalve een legendarisch artiest ook een handig zakenman, zo blijkt uit de forse recettes die hij tegenwoordig voor zijn concerten bedingt. In Blu-ray heeft hij geen aandelen en zijn streven naar de best mogelijke geluidskwaliteit verdient aanbeveling. Maar deze fraai uitgevoerde box met boek en poster is toch vooral een hebbeding voor de allerfanatieksten. Eén van hen bestelde de versie op Blu-ray bij Concerto, met de mededeling dat hij er speciaal voor Neil een speler bij ging kopen.

Neil Young treedt 7 juni op in de Rotterdamse Ahoy.

    • Jan Vollaard