Extremistische allianties in Punjab

De Talibaan in Pakistan waren vooral een probleem van het noordwesten, maar slaan tegenwoordig ook toe in de provincie Punjab.

Talibaan van Maulana Fazlullah verlieten eind april Buner, bij de Swat-vallei, voordat het leger daar binnentrok. De beloning voor Fazlullah’s arrestatie is verhoogd naar 435.000 euro. Foto AP Pakistani Taliban members travel in a van as they leave Buner, northwestern Pakistan on Friday, April 24, 2009. Taliban militants who had seized a district just 60 miles (100 kilometers) from Pakistan's capital began pulling out Friday after the government warned it would use force to evict them. The withdrawal from Buner, if completed, eliminates the most immediate threat to a peace agreement in the neighboring militant-held Swat Valley that the U.S. government worries has created a haven for allies of al-Qaida. (AP Photo/Naveed Ali) Associated Press

Mohammad Ijaz zit onderuitgezakt op een plastic stoel voor zijn muziek- en videozaak in de Pakistaanse stad Multan. Binnen verkopen zijn winkelbedienden de nieuwste Indiase dans- en vechtfilms. Hij herinnert zich de dreigbrief van de Talibaan nog wel. „Hij was gericht aan alle muziekverkopers in dit winkelcentrum. We moesten sluiten. Het zou strijdig zijn met de islam om muziek te verkopen.” Ze lieten zich niet intimideren, zegt Ijaz. De winkels bleven open. „We kregen een paar dagen politiebeveiliging maar er is niets gebeurd. Daarna hebben we er nooit meer iets over gehoord.”

De Talibaan in Pakistan waren altijd een probleem van de North-West Frontier Province (NWFP) en de tribale gebieden aan de grens met Afghanistan, waar de Pashtuns wonen en waar de bevolking conservatief is. Daar zijn bedreigingen en aanslagen aan de orde van de dag. Maar sinds ongeveer een jaar zoeken moslimmilitanten – Talibaan of anderen – ook doelwitten in Punjab, de provincie waar ongeveer de helft van de 175 miljoen Pakistanen woont. De aanslag op het politiebureau en het kantoor van de geheime dienst ISI in provincehoofdstad Lahore afgelopen woensdag is daar het meest recente voorbeeld van. Er vielen 23 doden en 300 gewonden.

Het was de derde grote, goed gecoördineerde aanval in Lahore in drie maanden. In maart werd het Sri-Lankese nationale cricketteam onder vuur genomen, wat tot acht doden leidde. Later die maand volgde de bestorming van de politieacademie, die eindigde met een drievoudige zelfmoordaanslag en wederom acht doden. Die laatste aanval is opgeëist door Baitullah Mehsud, leider van de Beweging van Pakistaanse Talibaan, die opereert vanuit de tribale gebieden. Meestal wordt de beweging aangeduid als de Pakistaanse Talibaan, of de Talibaan. De aanslag van woensdag is opgeëist door Mehsud, maar ook door een tot nu toe onbekende groep die zich Beweging van Talibaan in Punjab noemt.

De politie zegt te weten dat Mehsuds Talibaan in Punjab samenwerken met de terreurbewegingen die daar al jarenlang hun basis hebben, zoals Lashkar-e-Jhangvi en Jaish-e-Mohammad (zie inzet). Terrorisme-experts gebruiken steeds vaker de term Punjabi Talibaan voor de nieuwe allianties. Berichten over die samenwerking leiden – vooral in het buitenland – tot grote zorg dat Pakistan verloren gaat aan de Talibaan. Vorige maand zei de Pakistaanse analist Ahmed Rashid in een interview op CNN dat „de verspreiding van de Talibaan in Punjab, zoals we de afgelopen maanden hebben gezien [..] echt gevaarlijk” is.

De provincie is het politieke, militaire en culturele middelpunt van Pakistan. „Als de Talibaan onrust gaan stoken in Punjab [..] krijg je een groeiende anarchistische situatie waarin de staat gewoon de controle verliest”, denkt Rashid. Mehuds Talibaan dreigden donderdag met aanslagen op overheidsdoelen in de grote steden van de provincie: Lahore, Islamabad, Rawalpindi en Multan.

Lokale functionarissen in het zuiden van Punjab vrezen dat Talibaan hun kant op zullen worden gedreven door militaire operaties in de tribale gebieden en de Swat-vallei. „Dat is veiliger voor ze dan naar Afghanistan gaan, waar de grenzen worden bewaakt door de Amerikanen”, zei een vooraanstaande politicus deze week in dagblad Dawn. De omstandigheden in het zuiden zijn gunstig voor de Talibaan. In deze regio maken landheren de dienst uit en bepalen armoede en criminaliteit het leven van de gewone man. Het is een gebied waar jongens gratis kost en inwoning krijgen op de vele madrassa’s, die koranonderwijs geven volgens de extremistische Deobandi-leer die ook de inspiratiebron van de Talibaan is.

In Multan, met 1,8 miljoen inwoners het centrum van de regio, is de invloed van de Talibaan tot nu toe beperkt tot dreigbrieven. Directeur Siddiqui van het Nishtar Medical College kreeg vorige zomer een kladblaadje in de post. „Een slecht handschrift, en veel spelfouten”, omschrijft hij de brief in zijn huis op de campus in Multan. Er werd geëist dat hij binnen een maand een einde zou maken aan het gemengde onderwijs van jongens en meisjes. „Ik ga het beleid niet veranderen”, zegt Siddiqui vastberaden. „Als dat betekent dat ik een prijs moet betalen, dan zal ik dat doen. Het merendeel van onze studenten is vrouw, geen van de vrouwelijke patiënten heeft er moeite mee om door een man behandeld te worden. ”

Inmiddels hebben alle onderwijsinstellingen met gemengde lessen in Multan wel een dreigbrief van de Talibaan ontvangen, en zijn er brieven geweest bij muziekwinkels, kapperszaken en de rechtbank. Aanslagen zijn tot nu toe uitgebleven, maar niet iedereen is er gerust op dat dat zo blijft. Waren de Talibaan in de Swat-vallei twee jaar geleden niet op dezelfde wijze begonnen? En kregen zij uiteindelijk niet de hele vallei in handen? De politie heeft alle scholen in de stad geadviseerd om hoge muren op te trekken en gewapende bewakers voor de poorten te zetten. „Dit is terreur”, vindt officier van politie Fayyaz Ahmed. „We weten niet zeker of de Talibaan er achter zitten, maar de dreiging is daar.”

In kleinere plaatsen ten westen van Multan – die te onveilig geacht worden voor buitenlanders en die ook veel Pakistanen niet meer durven betreden – zou de invloed van de Talibaan veel verder strekken. Er zou openlijk worden opgeroepen tot invoering van de shari’a (het islamitisch recht). „De Talibaan uit de tribale gebieden en de terreurorganisaties uit Punjab zoeken elkaar steeds meer op”, zegt officier van politie Ahmed. „Alle Deobandi’s hebben nu een gemeenschappelijk doel: de talibanisering van Pakistan. Als de Punjabi militanten doorhebben dat wij weten wie ze zijn, ontsnappen ze snel naar de tribale gebieden.”

Syed Ayaz Badshah leidt een lokale krant in Peshawar, hoofdstad van de NWFP. „Zolang er geen gerechtigheid en basisrechten voor de bevolking bestaan kan de talibanisering niet worden tegengehouden”, vreest hij. Badshah is in Islamabad om daar een vestiging voor zijn krant te openen. Hij wil voorbereid zijn op het moment dat de NWFP te onveilig wordt voor journalisten. „Waarom iedereen zo gedemoraliseerd is? Gebrek aan leiderschap! We kunnen in de verste verte niemand bekennen die ons uit deze rotzooi kan halen. We zijn gevoed met een dieet van haat en corruptie.”

„In Peshawar dachten we ook dat we veilig waren, dat de invloed van de Talibaan beperkt zou blijven tot de tribale gebieden, maar ze hebben zich verspreid over de provincie”, vervolgt hij. Donderdag vielen veertien doden bij twee aanslagen in Peshawar. Twee weken geleden publiceerde de BBC een onderzoek waaruit bleek dat de overheid nog slechts de controle heeft over 38 procent van de provincie. Bijna een kwart is volledig in handen van de Talibaan.

Dat zal in Punjab niet gebeuren, gelooft Ali Dayan Hassan, Pakistanspecialist van Human Rights Watch. „Er zijn historisch en cultureel grote verschillen met de Pashtuns”, zegt hij per telefoon uit Lahore. „Er is sprake van een samenwerking van lokale extremisten met de Pakistaanse Talibaan, en op die manier kan er in heel Pakistan een veiligheidscrisis ontstaan. Maar ze kunnen niet de hele Punjab overnemen. De bevolking zal de Talibaan tegemoet willen treden in hun religieuze sentimenten. Ik merk bijvoorbeeld dat meer vrouwen een hoofddoek dragen. Maar ook aan die dingen is een grens; een hoofddoek is nog geen gezichtssluier. In deze onzekere tijden laten Pakistanen zich van hun conservatieve kant zien.”

    • Hanneke Chin-A-Fo