De klokken staan al een eeuw gelijk 2

Tom Peters merkt terecht op dat het precieze tijdstip waarop alle burgerlijke klokken in Nederland al een eeuw gelijk lopen afhangt van de definitie van de seconde.

Tot 1972 werden de burgerlijke klokken naar de middelbare zonnetijd geregeld waarbij impliciet seconden werden afgeteld die (vanwege de langzame afremming van de aardrotatie) een heel klein beetje langer dan de SI seconde waren. Vanaf 1972 worden, vanaf atoomklokken afgeleide, SI seconden afgeteld waarbij er soms een schrikkelseconde wordt toegevoegd om de burgerlijke klokken minder dan één seconde van de middelbare zonnetijd te laten afwijken.

Gerekend naar `middelbare zonnetijd` seconden vond dit moment plaats om 1:40:27.87 Midden-Europese Zomertijd (of naar de hele seconden afgerond 1:40:28 MEZT). Deze waarde is als volgt te begrijpen: 1 uur vanwege de zomertijd die in 1909 nog niet was ingevoerd maar die nu wel van toepassing is, plus 40 minuten 27,87 seconden vanwege de overgang van de meridiaan van Amsterdam naar die van 15 graden oosterlengte waarop Midden-Europese Tijd (MET) is gebaseerd.Echter gerekend naar de seconden (deels gerekend in middelbare zonnetijd en deels gerekend in SI seconden) die in de afgelopen honderd jaar op de burgerlijke klokken in Nederland zijn afgeteld moeten de na 1972 ingevoegde schrikkelseconden wel degelijk in acht genomen worden. Tot nu toe zijn 24 schrikkelseconden ingevoerd waarbij de 60ste seconde aan het eind van juni of december steeds dubbel werd geteld. Het bovengenoemde tijdstip moet dus voor dit tijdsinterval gecorrigeerd worden het geen resulteert in 1:40:03.87 MEZT.Het verschil met de waarde die in de NRC werd opgeven (1:40:52 MEZT) berust op een vergissing waar auteur Berthold van Maris echter niet verantwoordelijk voor is. De vergissing werd door de ondergetekende gemaakt na een onzorgvuldige nalezing van het verhaal vóór de publicatie.Gerekend naar SI seconden vond dit eeuwmoment (van 3.155.760.000 SI seconden) ongeveer 56½ seconden eerder plaats ofwel, op hele seconden afgerond, om 1:39:31 MEZT. Het exacte moment hiervoor kan trouwens pas achteraf bepaald worden als het verschil tussen atoomtijd en de rotatiehoek van de aarde ten opzichte van de `gemiddelde` zon bekend is (voor mei 1909 was dit 9½ seconden en voor mei 2009 is de voorspelde waarde ongeveer 66 seconden).Hoe zinvol is de precieze berekening van dit soort eeuwmomenten? Zolang het voor de meeste openbare klokken in `kennisland` Nederland volstrekt onduidelijk is hoe zuiver ze MET of MEZT aangeven, is dit inderdaad aanvechtbaar.Een vergelijkend mini-onderzoek van digitale klokken op de teletekst-pagina`s van diverse Nederlandse en buitenlandse tv zenders met een atoomtijdsein ontvanger tijdens het afgelopen weekend gaf weinig hoop. Terwijl de commerciële omroepen er meestal vele tientallen seconden naast zaten, weken ook de grote publieke omroepen (NOS, BRT, BBC, ARD en ZDF) vaak enkele seconden van de juiste tijd af. De stationsklokken in Nederland (althans die van Utrecht CS) geven bij het verspringen van de minutenwijzer wel op de seconde exact de juiste tijd aan.

Rob van Gent Utrecht

    • Rob van Gent