Waarom zegt mamma niet 'ik' als ze met de baby praat?

Waarom spreken we tegen kinderen vaak in de derde persoon over onszelf, vraagt Maaike van Bemmel uit Delft. „Ik betrap mezelf erop dat ik zinnen begin met ‘Mamma gaat even...’ Heeft dit taalgebruik een functie? Of is het een gewoonte die mamma snel moet afleren?”

„Het lijkt me een geval waarin ouders extra duidelijk willen zijn”, zegt Elma Blom, taalkundige aan de Universiteit van Amsterdam en de University of Alberta. „De eerste en tweede persoon – ‘ik’ en ‘jij’ – krijgen vaak per situatie een andere betekenis.”

In een gesprek tussen kind en pappa, gebruikt pappa ‘ik’ en verwijst daarmee naar zichzelf. In een gesprek met mamma betekent ‘ik’ mamma. „Jonge kinderen hebben moeite met de wisselende betekenis van de persoonlijke voornaamwoorden ‘ik’ en ‘jij’. Het gebeurt dus ook dat ze denken zelf ‘jij’ te zijn, en hun gesprekspartner aan te spreken met ‘ik’. Het is dus eenduidiger om ‘pappa’ en ‘mamma’, of een eigennaam te gebruiken, in plaats van de eerste persoon.”

Niet alleen vereenvoudigen ouders de verwijzing naar zichzelf, ook maken ze automatisch hun zinnen eenvoudiger, herhalen zij veel en spreken zij op een hogere toon. Dit wordt ‘mammiaans’, ook wel ‘child directed speech’ genoemd. „Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat kinderen het liefst luisteren naar een hoge of een vrouwenstem”, vertelt Maartje de Klerk, taalkundige en onderzoekscoördinator van het Babylab van de Universiteit Utrecht. „Wanneer kinderen rond hun eerste levensjaar taal gaan produceren, gebruiken de ouders minder mammiaans, en spreken ze dus minder vaak in de derde persoon over zichzelf.”

Binnen de taalkunde wordt verschillend gedacht over het nut van het mammiaans. De Amerikaanse taalkundige Noam Chomsky, en velen met hem, vinden mammiaans niet nodig voor de taalverwerving van een kind. De Klerk is het hier niet mee eens: „Mammiaans is van belang voor de ontwikkeling van het semantisch netwerk van een kind. Kinderen leren een relatie te leggen tussen talige uitingen en de wereld om hen heen, wanneer een bepaalde uiting steeds wordt gebruikt bij eenzelfde voorwerp.” Daarom zegt mamma dus niet ‘ik’ tegen de baby, maar ‘mamma’.

Het babylab zoekt voor onderzoek naar taalverwerving baby’s van 6 tot 30 maanden. Kijk voor informatie op www.let.uu.nl/babylab

    • Guusje Tromp