Vloekzang

Ver van het vaderland hou ik me via nu.nl en een Nederlandse krant van de vorige dag op de hoogte van wat er in onze cultuur gebeurt. Twee belangrijke sterren zijn gescheiden wat ook de minister-president verdriet heeft gedaan, en de liberale leider Mark Rutte wil het vloeken vrijgeven, dit in verband met de vrijheid van meningsuiting die in het gedrang is omdat zijn collega Geert Wilders vervolgd wordt wegens belediging van een volksdeel. Rutte wil dat de Nederlanders harder en meer met elkaar in debat gaan. Nu.nl ontleent dit nieuws weer aan de gratis krant De Pers. Ik hoop dat ik het allemaal goed weergeef.

Ik dacht aan twee belangrijke dames uit de eerste helft van de vorige eeuw, Ida de Leeuw-van Rees en Amy Groskamp-ten Have. Ze hadden allebei een radiopraatje. Dat van Ida heette Met naald en schaar. Ze leerde de luisteraarsters al het handwerk dat je met dit gereedschap kunt doen. Amy is nog steeds nationaal beroemd door het boek dat ze heeft geschreven: Hoe hoort het eigenlijk. Dat is verschenen in 1939. Je kunt eruit leren hoe je asperges en kreeft moet eten, wat je moet doen en laten als je op een begrafenis of een huwelijk bent, hoe je je moet gedragen als je ten hove bent uitgenodigd. In 1999 is er nog een gemoderniseerde herdruk verschenen. Ik kan het niet bewijzen maar beide dames lijken me van typisch liberale huize. Van christelijke kant werd het fatsoen bewaard door de Bond tegen het Vloeken, onder meer met affiches op de stations. ‘Misbruik Gods naam nooit.’

Wat is er in deze eeuw met onze cultuur gebeurd? De laatste keer dat ik van de Bond heb gehoord is een jaar of twee geleden, toen het rapport van de vloekenteller werd gepubliceerd. Een vloekenteller is iemand die de hele dag naar de televisie kijkt. Hij turft de lelijke woorden die uit het toestel komen. Iedere vloekenteller heeft haar/zijn eigen omroep. Aan het eind van het jaar wordt alles opgeteld, en zo is gebleken dat in 2006 op onze televisie ongeveer 112.000 maal gevloekt of gescholden is. Het programma Jensen van BNN leverde met 44 maal grof taalgebruik per aflevering de grootste bijdrage. De organisatie die dit allemaal heeft uitgerekend is de Vloekmonitor, een afdeling van de Bond tegen het Vloeken. Robert Jensen is door de Bond vermaand. Heeft het geholpen? Ik heb nog geen rapport uit 2008 gezien.

De interventie van Mark Rutte intrigeert me vooral door het verband dat hij tussen vloeken en het intensiveren van het debat legt. De bekendste Nederlander uit vroeger tijden is wat dit aangaat Erich Wichmann, beeldend kunstenaar, dichter en politicus die voortleeft doordat hij medeoprichter was van de Rapaillepartij die de totale vrijheid van meningsuiting nastreefde. Belangrijke punten uit het partijprogramma waren de afschaffing van kunst en wetenschap, afbraak van de urinoirs en in plaats daarvan grootschalige aanplant van bomen, vrij jagen en vissen in het Vondelpark, de 5-cents borrel en alles gekookt in jenever. Later is er nog de afschaffing van de bewaakte overwegen aan toegevoegd. De Rapaillepartij is weer voortgekomen uit een formatie van anarchistische Amsterdamse bootwerkers die zich De Veelbelovers noemde.

Wichmann heeft verder naam gemaakt met zijn Vloekzang, een gedicht dat uit één woord bestaat. Hij stuurde het in 1926 aan het maandblad voor katholieke reconstructie, De Gemeenschap. Het blad met de onzedelijke naam werd het door E. du Perron genoemd. De Vloekzang was bedoeld als letterproef, is in 1989 herdrukt door de Buchelius Pers in een oplage van 150 exemplaren. Dat was nog in een andere tijd. Mensen die elkaar niet kenden spraken elkaar met u aan. In het sociaal verkeer heerste een zekere omzichtigheid die ook beleefdheid werd genoemd. Je vloekte wel, maar voornamelijk als je bij het timmeren jezelf op een vinger sloeg. Nu zijn we definitief in een andere periode van de geschiedenis aangeland. Meer debat, harder, directer, knettergek. Een herdruk van de Vloekzang.