Op reis met Rob Hof en met Jan Leyers

Er lijken steeds meer reisprogramma’s op televisie te komen; niet het soort gesponsorde toeristenmagazines dat al een tijdje populariteit geniet, maar persoonlijke verslagen van echte reizen, die meer duidelijk willen maken over andere culturen dan in de gewone journalistieke buitenlandverslaggeving mogelijk zou zijn.

Vorige week twee begonnen twee goede voorbeelden, Future Express (NCRV) en de herhaling van de eerder in 2002 uitgezonden serie De schaduw van het kruis (Canvas). De eerste is een vervolg op de in 2007 met de Zilveren Nipkowschijf bekroonde serie Sporen uit het Oosten, waarin Rob Hof de trein nam van Vietnam naar Istanbul. Dit keer stapt Hof met zijn zoon elke aflevering in een ander land in de trein en vormen de reizen geen estafette.

De eerste twee trajecten gingen van Kaapstad naar Johannesburg en van Istanbul naar Kars, bij de Turks-Armeense grens. Zowel Zuid-Afrika als Turkije is een sterk groeiende economie, waarin de bevolking hoopvol naar de toekomst kijkt. Dat lijkt de rode draad te zijn van Future Express, een positieve benadering in de keuze van de medereizigers met wie Hof onderweg praat.

Dezelfde bezwaren die ik tegen Sporen uit het Oosten had gelden voor Future Express: een weinig dwingende of meeslepende vormgeving en een wel erg rustig voortkabbelend tempo. Hof kiest ervoor om zelf grotendeels buiten beeld te blijven en daardoor verliest de serie aan dramatische mogelijkheden tot identificatie.

Er is nog een probleem, namelijk dat de totstandkoming van de beelden wordt weggemoffeld, zodat je nooit weet of de populatie van de Zuid-Afrikaanse trein werkelijk zo etnisch gevarieerd is als het resultaat doet vermoeden.

Ook in De schaduw van het kruis wordt veel geënsceneerd en voorgeproduceerd, maar ik heb er daar minder last van, omdat reiziger Jan Leyers geen ideologische boodschap lijkt te willen uitdragen. Op de motorfiets volgt hij het spoor van kruisvaarder Godfried van Bouillon, die in 1096 zijn kasteel verkocht om het Heilige Land te bevrijden van de heidenen. Het lijkt toeval wat hij onderweg aantreft: sporen van een pogrom in Worms, het concentratiekamp Mauthausen, een video van parende inktvissen in het ethologisch laboratorium van Konrad Lorenz in Altenberg; het vrouwtje doodt het mannetje na de bevruchting. In feite valt in bijna alle onderwerpen de rode draad te vinden van geweld en van haat jegens het vreemde, die Leyers later zou uitwerken in De weg naar Mekka.

Beide series staan weldadig open voor ontdekkingen, voor onverwachte standpunten en situaties. Na twee afleveringen ben ik al verslingerd aan beide reizigers.

    • Hans Beerekamp