henk van gelder over cabaret

Sabina Guzzanti kon haar ogen niet geloven. Terwijl zij van de Italiaanse staatstelevisie was verbannen nadat ze een satirische imitatie van minister-president Silvio Berlusconi ten beste had gegeven, mocht een Engelse komiek zomaar premier Blair persifleren en een Nederlandse cabaretier kon probleemloos premier Balkenende nadoen. Sterker nog: op de Nederlandse televisie werd zelfs koningin Beatrix door een cabaretière voor gek gezet.

En zo zagen we in Guzzanti’s prangende documentaire Viva Zapatero!, in het voorjaar van 2006, opeens een fameus Kopspijkers-scènetje met Owen Schumacher als Balkende en Sanne Wallis de Vries als Beatrix – om te illustreren dat Italiaanse satirici aanzienlijk minder vrijheid genieten dan hun Engelse en Nederlandse collegae.

Dat er drie jaar na dato nog niets is veranderd, bleek afgelopen zaterdag uit het tv-programma Grenzen aan de grap, waarin cabaretier Erik van Muiswinkel een tegenbezoek bracht aan het land van Sabina Guzzanti. Hij ondervroeg haar en enkele andere Italiaanse grappenmakers. Uit de fragmenten die hij vertoonde van Italiaanse topkomieken, bleek vooral een nogal kinderlijke hang naar simpele kwinkslagen. De meeste sterren lijken geen cabaretiers, maar moppentappers. Al weten we natuurlijk niet hoe representatief dat beeld is.

Eén van de succeshumoristen kreeg op de laptop van Van Muiswinkel een flard te zien uit de voorstelling Tegen beter weten in waarin Theo Maassen een kruisbeeld oppakte en liefkozend begon te likken aan de opgespijkerde Jezusfiguur. Dat was destijds een indrukwekkend moment, vertederend en godslasterlijk tegelijk. Het kruisbeeld lag tussen de huisraad die het decor van het programma vormde – de burgermansinboedel die hem restte van zijn recentelijk gestorven ouders. Zo stond Maassen toen ook op het toneel: als ontheemd achtergebleven man in een wereld die evenmin veel houvast te bieden had.

Die context ontbrak echter in het vertoonde fragment. Het was alsof Maassen alleen maar een beetje kwajongensachtig stond te provoceren. Van Muiswinkel liet plompverloren een fragmentje uit de likscène zien, waarop zijn Italiaanse gesprekspartner nogal beduusd reageerde. Zoiets zou hij zelf, als gelovig mens, nooit doen. En nee, dat zou op de Italiaanse televisie nooit kunnen.

Dat wil ik best geloven. Ook in andere landen zou het waarschijnlijk onmogelijk zijn zo’n tafereel op de televisie te brengen. Te schokkend, te grof. Maar deze verknipte vorm deed aan de scène geen recht. Dat is de pest van het huidige YouTube-tijdperk: alleen de apotheose telt. Waar die vandaan kwam, doet er niet meer toe. Zie bijvoorbeeld ook de manier waarop De wereld draait door bijna elke avond het nieuws lardeert met een oud cabaretflitsje.

Toch verdient Grenzen aan de grap een vervolg. Wat weten we immers van de humor in de landen om ons heen? We kennen hooguit een paar Engelstalige stand-up comedians. Cabaret uit Duitsland, Frankrijk of Zwitserland zien we nooit. Maar dan wel graag met iets meer context.

    • Henk van Gelder