Een debat over de zin van het debat

Op Verantwoordingsdag stelde de Tweede Kamer gisteren de dag aan de orde.

Geert Wilders slaagde er opnieuw in om iedereen te provoceren met zijn bijdrage.

Ze zeiden dat ze het niet zouden doen, en ze deden het toch. Net als in voorgaande jaren ging het jaarlijkse Verantwoordingsdebat gisteren voor een groot deel over de zin van het debat, over plannen voor de toekomst of over het nieuws van de afgelopen week.

Stabiele factor was de bijdrage van Rita Verdonk, die zo om het uur haar collega’s eraan herinnerde dat het debat toch over de resultaten van kabinetsbeleid in 2008 zou gaan – of het gebrek daaraan.

Iedereen vindt het een belangrijke dag: volgens het kabinet zelfs net zo belangrijk als Prinsjesdag, maar dan zonder koningin. Maar veel Kamerfracties, die ter voorbereiding een kleine 3.000 pagina’s aan jaarverslagen kregen, hadden weinig positiefs over de gang van zaken te melden. Ze voelden zich gesteund door de Algemene Rekenkamer, de belangrijkste controleur van de regering, die vorige week fundamentele kritiek uitte op de kwaliteit van de verantwoording door het kabinet.

„Deze enorme brij aan cijfers helpen mij niet met de vragen die wij hebben over de wachtlijsten”, zei SP-leider Agnes Kant. „Ik kan niet zo veel met die pakken papier, met die propaganda van dit kabinet. Wat mij betreft kunnen we deze verantwoordingsshow afschaffen.”

Minister Bos (Financiën, PvdA) zei vorige week dat het maar niet lukt om van deze dag een ‘aansprekend’ en ‘zinnig’ moment in het parlementaire jaar te maken. Hij suggereerde er maar mee te stoppen als het weer niet lukt. Hij werd stevig terechtgewezen door CDA-fractieleider Pieter van Geel: „Volkomen ten onrechte wordt er zo meewarig gedaan.” Hij zei er vanuit te gaan „dat het voor het kabinet een eer is om hier vandaag verantwoording af te leggen. Ik kijk daarbij ook naar de minister van Financiën. Dit voelt voor sommigen misschien als een verplicht nummertje, maar het is wel óns verplicht nummertje. De regering regeert en de Kamer controleert”.

Maar dat weerhield andere Kamerleden er niet van kritiek te hebben op de manier van verantwoording. Vooral de claim dat het kabinet bij 82 procent van haar doelstellingen „op koers” ligt, werd mikpunt van spot. Kant: „Wij van wc-eend, adviseren wc-eend.” Mark Rutte, de leider van de VVD, feliciteerde het kabinet met het dichterbij brengen van de vrede in het Midden-Oosten, een van de claims van Balkenende IV in 2008. „Het is weer een fraai jaartje samen dromen, samen staren. Dit is een kabinet van de woekerpolis: vaak oneerlijk over de behaalde resultaten.”

Wilders zorgde voor afleiding van een geheel andere orde. De PVV-leider kwam met het voorbeeld van een journaliste die meervoudig door de Taliban was verkracht. Haar ervaring had ze in een boek vastgelegd, waarin ze ook had beschreven dat ze wel eens met respect werd behandeld tijdens haar gevangschap bij de Taliban.

Onbegrijpelijk, vond Wilders het, dat ze haar verkrachting niet erg vond. En „tekenend voor het moreel verval van onze elite”, een elite van politici, rechters en journalisten die volgens Wilders allerlei verschrikkelijke zaken goedpraten.

Tegen de daaropvolgende woede van zijn mede-Kamerleden wist Wilders zich maar moeizaam te weren. SP-leider Agnes Kant vroeg zich af waar hij het recht vandaan haalde om zo hard over deze vrouw te oordelen, zonder iets over haar persoonlijke omstandigheden te weten. Wilders moest maar eens rustig gaan nadenken, zei PvdA-fractievoorzitter Mariëtte Hamer, over de manier waarop hij het ongeluk van deze vrouw had gebruikt om een politiek punt te scoren. „Ik denk helemaal nergens over na”, was het verweer van Wilders.

Ook premier Balkenende, die het kabinetsbeleid verdedigde, stoorde zich aan de PVV’er, zozeer dat hij zijn betoog begon met een verwijzing naar de „pijnlijke en schaamteloze” bijdrage van Wilders. Die schaamde zich „voor geen millimeter”.

Balkenende kreeg vervolgens zelf ook niet veel complimenten van de oppositie. Volgens Femke Halsema, fractieleider van GroenLinks, creëert het kabinet vooral mist. Ze noemde het voorbeeld van de kabinetsdoelstelling om minder regels, instrumenten en loketten te krijgen. Volgens het kabinet, las Halsema voor, gaat het hier goed mee, omdat er een „heldere kwantitatieve ambitie” is geformuleerd.

De premier vond dat veel Kamerleden een karikatuur maakten van Verantwoordingsdag.

Het debat duurde voort toen deze krant naar de drukker ging.

    • Derk Stokmans
    • Jeroen Wester