De seventies als arena voor kleine en grote drama's

K. Dieltiens: De zomer van Gisteren en Pudding. De Eenhoorn, 14+, 224 blz. € 16,95

Stel dat iemand een jeugdboek schrijft over een zomerzotheid in de jaren zeventig. Grote kans dat de schrijver een greep doet in de koffer met clichés: popsongs, hippies, vrije liefde, drugs en nieuws over Vietnam en Veronica. Het is precies wat de Vlaamse auteur Kristien Dieltiens heeft gedaan in De zomer van Gisteren & Pudding. Met als resultaat een verrassend fris en origineel boek.

Nieuwsflits 22-26 juli 1972: Eddy Merckx wint voor vierde keer de Tour...hitte blijft voortduren

Hoe heeft Dieltiens dit voor elkaar gekregen? Met een prachtig personage, dat de wereld waarneemt zonder er helemaal deel van uit te maken. De 15-jarige Joske ziet hoe haar hippiemoeder vastloopt, hoort hoe moeders minnaar luistert naar het radioverslag over de Tour de France en moppen tapt met de communebewoner die wellicht haar vader is. En ze doet het allemaal met distantie, zoals de nieuwsberichten geen deel uitmaken van de tekst maar worden afgewisseld met de hoofdstukken.

Nieuwsflits 27-31 juli 1972: de piratenzender Veronica zit nog voor een jaartje veilig

De seventies vormen daardoor niet het reisdoel voor een nostalgische tour, maar de arena van grote en kleine drama’s. Die drama’s komen tot ontlading in een klein caravankamp aan de Belgische kust. Daar woont Joske in een commune, die door de dorpsbewoners wordt gewantrouwd. In de bloedhete zomer van 1972 wordt Joske met een schok volwassen. Ze begint met haar moeder te ruziën over hun buitenissige leven, voelt steeds vaker de blikken van haar moeders minnaar op haar lichaam en beleeft een kalverliefde met een jongen uit het dorp.

Nieuwsflits 1-3 augustus 1972: de duiven van Amsterdam krijgen de pil: maïs met onvruchtbaarheids-serum

De observaties van Joske zijn beurteling hardvochtig en vol mededogen, een mengeling die zo typerend is voor de jaren des onderscheids. Ze ziet de tragiek van haar moeder, die haar minnaar aan het verliezen is. „Ze beweegt en doet mee met alles en iedereen en beseft niet dat haar land wacht op iets wat niet meer zal komen. Ze strekt haar handen uit. Niemand die het ziet.”

Nieuwsflits 11-14 augustus 1972: Berlijnse muur bestaat elf jaar.

De zomerhitte geeft nog meer zwaarte aan gebeurtenissen als drugshandel en de ondergang van de commune. Dat het boek toch iets lichts heeft, komt behalve door de popsongs en de Tour vooral door de humor en de erotiek. De humor zit in de kleine grapjes, zoals in de honden die Fidel en Castro heten. De erotiek is alom aanwezig, van de schoonheid van de indringster tot luidruchtige vrijpartijen.

Nieuwsflits 22-26 augustus 1972: Nixon verdedigt Vietnambeleid.

De erotiek zit vooral in de stoeipartijen van Joske in de duinen. Haar vriendje moet zijn ogen dichtdoen. „Ik schuif mijn hemdje omhoog en breng mijn kleine borst naar zijn mond. Mijn tepel raakt zijn lippen. Het tintelt. Zijn mond aarzelt, maar opeens herkennen zijn lippen iets.” Je zou willen dat er vaker zo onnadrukkelijk en onomwonden over seks werd geschreven in jeugdboeken.

Nieuwsflits 27-31 augustus 1972: Vanaf morgen kans op neerslag.

Humor en seks komen bij elkaar in de talrijke moppen, zou je kunnen zeggen. In werkelijkheid vormen de Gisteren & Pudding-moppen (in Nederland heten die Pudding & Gisteren) een soort verbond van Joske met haar mogelijke vader. De ontzettend platte moppen geven het verhaal nog meer diepgang. En dat is de zoveelste aangename verrassing in dit prachtige boek.

    • Karel Berkhout