'Bijl aan wortel Britse democratie'

Het declaratieschandaal in de Britse politiek heeft het vertrouwen van burgers zwaar beschadigd in de aanloop naar Europese en lokale verkiezingen. „Het systeem moet op de schop.”

Het Conservatieve Lagerhuislid Sir Peter Viggers declareerde 1.600 pond (1.800 euro) voor een drijvend eendenhuisje in zijn vijver. Viggers heeft inmiddels zijn vertrek uit het Lagerhuis aangekondigd. Dertien parlementariërs zijn al vertrokken door het declaratieschandaal. Foto AFP Undated handout photo from Heytesbury Bird Pavilions shows the 'Stockholm' duck house which Conservative opposition MP Sir Peter Viggers claimed as expenses, part of the ongoing revelations into MP's expenses in the Daily Telegraph newspaper on May 21, 2009. Viggers is to quit after claiming 1,600 pounds (2,500 dollars, 1,800 euros) for the "duck island," the latest embarrassing revelation in an expenses row, his party said today. AFP PHOTO/HEYTESBURY BIRD PAVILIONS AFP

De buitensporige declaraties van veel Lagerhuisleden hebben tot een diepe vertrouwenscrisis geleid tussen kiezers en politici. Voorbijgangers in de Londense wijk Camden, die worden aangesproken op de affaire, ontsteken soms in woede. Ze voelen zich bedrogen.

„Het is verschrikkelijk”, zegt Jane Kellogg (47), die net een treinstation uitloopt. „Velen zijn gewoon niet eerlijk geweest. Ze moeten al dat geld van de belastingbetalers dat ze ten onrechte hebben opgestreken meteen terugbetalen. En het hele systeem moet grondig worden hervormd.”

De katalysator is het declaratieschandaal. Juist in deze tijd van recessie is burgers de gewoonte van veel Lagerhuisleden om alles wat los en vast zit te declareren voor hun tweede woning in het verkeerde keelgat geschoten. Waarom moeten zij opdraaien voor een eendenhuisje in de vijver bij de tweede woning van een Lagerhuislid, of van de luiers van een baby van een andere parlementariër?

De politieke leiders beseffen dat er meer is geboden dan het lozen van boosdoeners. Ze zoeken de oplossing in hervormingen van het politieke systeem. De Conservatieve oppositieleider David Cameron steekt daarin vooralsnog Labourpremier Gordon Brown de loef af.

De Conservatieve oppositieleider David Cameron beloofde dinsdag de macht van de regering te beknotten en meer zeggenschap aan de burgers te geven. De premier moet het recht worden ontnomen het Lagerhuis te ontbinden. Bovendien wil Cameron meer bevoegdheden overdragen aan lokale overheden.

De geestdriftigste hervormer is de Liberaal-Democratische leider Nick Clegg, die heeft opgeroepen de Britse politiek opnieuw uit te vinden. Hij wil evenredige vertegenwoordiging – een stokpaardje van de LibDems. Ook moeten kiezers slecht functionerende parlementariërs tussentijds naar huis kunnen sturen en hij wil een gekozen Hogerhuis.

Vervolg Vertrouwenscrisis: pagina 5

Lozen boosdoeners alleen niet genoeg

Vervolg Vertrouwenscrisis van pagina 1

Bemoedigend voor Clegg is dat ook minister van Volksgezondheid Alan Johnson, wel gezien als opvolger van Brown mocht die het veld ruimen, zich deze week voor evenredige vertegenwoordiging uitsprak. De rest van Labour en de Conservatieven zijn echter tegen. Zo’n stap versterkt volgens hen ook niet de band met de kiezer.

Premier Brown gaf voor zijn aantreden als premier, bijna twee jaar geleden eveneens hoog op van zijn hervormingsgezindheid op constitutioneel terrein. In de praktijk heeft hij nauwelijks iets ondernomen. Ook nu stelt hij zich behoedzaam op. Overigens was het wel Labour dat onder Browns voorganger Tony Blair het Hogerhuis enigszins hervormde en zelfbestuur hielp opzetten in Schotland, Wales en Noord-Ierland.

Anthony King, hoogleraar bestuurskunde aan de universiteit van Essex, denkt dat de leiders veel harder tegen hun fractieleden moeten optreden, willen ze het gezag van het Lagerhuis enigszins herstellen. Nog effectiever is volgens hem over te schakelen op een nieuwe politieke cultuur. „De politici komen nu vaak over als glad doordat ze bij elk probleem direct een mening in de media geven zonder echt te hebben nagedacht over de zaak. Bovendien doen ze vaak beloftes die ze niet kunnen waarmaken. Dat ondermijnt het vertrouwen in hen.”

Het Genootschap voor Electorale Hervormingen ziet desondanks nieuwe kansen. „Er is zoveel woede bij het publiek dat het vertrouwen alleen kan worden hersteld met drastische initiatieven”, zegt directeur Ken Ritchie. Hij hoopt op een referendum over een nieuw kiesstelsel dat kan samenvalt met de volgende Lagerhuisverkiezingen.

Alles bij elkaar zijn tot dusverre dertien van de 644 parlementariërs – acht Tories en vijf van Labour – gedwongen te vertrekken.

En de gewone man in Camden? Die blijft sceptisch over het zelf reinigend vermogen en de hervormingsdrang van de politici. „Ik verwacht niet dat er iets terecht komt van al die hervormingsplannen”, zegt David McTaggart, zelf schoonmaker van beroep.

Carl Barrows (45), afkomstig uit het Caraïbisch gebied maar in Londen opgegroeid, overweegt zelfs met zijn gezin naar Antigua terug te keren. „Ik weet niet of ik mijn kinderen hier nog wel wil grootbrengen. Ik werk als hulp bij het opzetten van steigers en heb altijd mijn belastingen betaald en intussen schaffen die Lagerhuisleden allerlei dure dingen aan op onze kosten. Vroeger had ik nog wel vertrouwen in de politici hier, maar dat is helemaal verdwenen. Stemmen doe ik ook niet meer.”

Barrows is de enige niet. Naar verwachting stemt maar 30 procent van de kiezers volgende week bij de Europese verkiezingen. Labour vreest de dupe te worden. Zoals velen ook een afgang vrezen bij de volgende Lagerhuisverkiezingen, die uiterlijk in juni 2010 moeten worden gehouden. Het dagblad The Guardian meldt vandaag dat al 52 Labour-Lagerhuisleden hebben gesolliciteerd naar een zetel in het Hogerhuis.

De gewone belastingbetaler blijf zitten met vragen als waarom konden sommige parlementariërs bij herhaling tweede woningen verkopen en de winst in eigen zak steken, terwijl die deels waren gefinancierd door de gemeenschap?

Onbekommerd declareerde de Conservatief Sir Alan Haselhurst 12.000 pond om de uitgestrekte tuin bij zijn tweede woning te laten onderhouden. „Als Sir Alan geen enorme tuin kon onderhouden zonder publieke hulp, had hij een huis moeten kopen met een kleine tuin”, fulmineerde de conservatieve commentator Simon Heffer in The Daily Telegraph.

    • Floris van Straaten