Baggeren én vissen én bouwen

De vele overheden in het Waddengebied nemen vaak onderling strijdige besluiten.

Minister Cramer moet nu een einde maken aan de bestuurlijke spaghetti.

Naar alle waarschijnlijkheid wijst de Unesco binnenkort de Waddenzee aan als beschermd Werelderfgoed. Dan worden de unieke natuurwaarden van het gebied internationaal erkend en beschermd. Paradoxaal genoeg verkwanselt de Nederlandse overheid haar verantwoordelijkheid voor ons grootste natuurgebied op grove wijze. Al jaren weigert Nederland de zorg voor de Waddenzee goed te organiseren en holt de ecologische kwaliteit van het gebied achteruit.

Het probleem is niet dat niemand zich bekommert om de Waddenzee. Integendeel: zes ministeries, drie provincies, vier waterschappen, een tiental gemeenten en enkele rijksdiensten bemoeien zich wekelijks, zo niet dagelijks met de Waddenzee. Maar dat werkt de besluitvorming niet in de hand. Zoals de commissie-Meijer het in 2005 formuleerde: „De huidige bestuursstructuur is niet slagvaardig en niet transparant. Beleid en bestuur dragen daarmee bij aan de stagnatie in plaats van aan oplossingen. Veel spelers hebben hindermacht, vrijwel niemand heeft doorzettingsmacht.”

Het waddenbeleid bestaat daardoor uit deelbeslissingen van langs elkaar werkende overheden. Het is een optelsom van kleine keuzes, veelal onderling strijdig. Met catastrofale gevolgen. Enkele voorbeelden.

Het wad is een natuurgebied. Maar intensieve visserij moet toch kunnen?

Voor het wad is de dynamiek van geulen cruciaal. Maar de vaargeulen worden regelmatig uitgebaggerd.

Het open waddenlandschap moet beschermd worden. Maar windmolenparken zijn niet uitgesloten.

Bij een natuurgebied passen duurzame havens. Maar ontwerpen voor enkele kolencentrales en een afvalverbrander liggen op de tekentafel.

Dit soort activiteiten horen niet thuis in een natuurgebied als de Waddenzee. En toch gebeuren ze of staan ze te gebeuren. Zolang het wad afhankelijk is van losstaande deelbeslissingen, blijft het Wad bedreigd.

Sinds het advies van de commissie-Meijer is de bestuurlijke situatie niet verbeterd. Integendeel, het aantal commissies, colleges, raden, klankbordgroepen en regisseurs neemt toe. Het recente samenwerkingscontract tussen de eilandgemeenten doet daar niets aan af.

Niet alleen natuurorganisaties zijn het beu dat de bestuursstructuur een bron van stagnatie is. Ook uit ondernemerskringen klinkt steeds luider de klacht dat deze bestuurlijke zwakte de economische ontwikkeling van het Waddengebied blokkeert.

Ook het Waddenfonds lijdt onder de bestuurlijke verdeeldheid. Dit fonds is gevormd op advies van Meijer cum suis om de investeringen in natuurkwaliteit en duurzame economie te bekostigen uit de gasbaten. Maar de machtstrijd over het geld tussen rijk en regio heeft geleid tot een fonds zonder plan, waardoor het geld versnipperd wordt uitgekeerd en er voor het Wad nog weinig wezenlijks tot stand is gebracht. Minister Cramer moet, als coördinerend minister voor de Wadden, een einde maken aan de bestuurlijke verdeeldheid. De waarde van het wad mag niet verloren gaan in bestuurlijke spaghetti.

Hidde van Kersen is directeur van de Waddenvereniging.

    • Hidde van Kersen