'We kunnen de maffia hooguit wat kietelen'

Politici nemen de Calabrese maffia niet serieus. Zo kan de organisatie niet worden aangepakt, zegt de Italiaanse officier van justitie Nicola Gratteri.

Reggio Calabria's District Attorney Nicola Gratteri attends the opening session of the trial of fourteen people judged for crimes related to a bloody vendetta between the Vottari-Pelle and Strangio-Nirta clans of the 'Ndrangheta mafia that led to a massacre last year in Duisburg, Germany, on November 12, 2008 at a court in Locri, Calabria. Three of them, including the main suspect in the Duisburg slayings, are at large and being tried in absentia. AFP PHOTO / ANTONIO TACCONE AFP

Nicola Gratteri (51) zucht eens diep als hem wordt gevraagd of de strijd tegen de maffia ooit kan worden gewonnen. „Niet als we binnen Europa met verschillende juridische systemen blijven zitten, dan komen we nooit ergens. Politiediensten afzonderlijk doen hun best, maar politici zien het belang niet van hervormingen. Ze zien het niet als een Europees probleem, willen graag de eigen wetten behouden. Maar de ’ndrangheta is een van de eerste echt geglobaliseerde ondernemingen. Zolang we die op nationaal niveau moeten blijven bestrijden, kunnen we hen hooguit af en toe eens kietelen. Dan nemen ze hun verlies en gaan weer verder.”

De Italiaanse officier van justitie is twee dagen in Nederland in verband met de publicatie van de Nederlandse vertaling van het boek dat hij samen met journalist Antonio Nicaso schreef. Bloedbroeders vertelt het verhaal van de ’ndrangheta, de Calabrese maffia die de Siciliaanse cosa nostra en de Napolitaanse camorra al geruime tijd is voorbijgestreefd als de machtigste maffiaclan ter wereld. Met een geschatte jaaromzet van 44 miljard euro, waarvan 27 miljard uit drugshandel – hoofdzakelijk cocaïne, waarvoor de clan zo goed als monopolist is op de Europese markt – is de ’ndrangheta het belangrijkste bedrijf van Italië, goed voor ruim 3 procent van het bnp van het land, meer dan de opbrengsten van een olieproducerend land als Qatar. De illegale opbrengsten worden overal in Europa witgewassen in vastgoed en horeca, ook in Nederland, maar vooral in België en Duitsland, waar Calabrese families driehonderd pizzeria’s controleren. De maffia hoeft in tegenstelling tot eerbare ondernemers nooit geld te lenen bij banken die dreigen om te vallen, zegt Gratteri bitter.

Hoewel de ’ndrangheta (‘dappere, bekwame mannen’) al enkele decennia het niveau van lokale ‘boerenmaffia’ zijn ontstegen, kreeg de organisatie pas wat internationale aandacht na de moord op zes leden in een pizzeria in Duisburg, op 15 augustus 2007. Maar ook na die bloedige afrekening lag de klemtoon in veel verhalen op een vete tussen twee familieclans. „Dat speelt zeker een rol, maar is al lang niet meer de essentie. De essentie is de controle over de lucratieve narcoticahandel, wie welk territorium mag beheren, en daar wordt veel te weinig aandacht aan geschonken”, meent Gratteri.

Twee van de daders van de moorden in Duisburg werden later in Nederland gearresteerd. „Hier en in België voelen ze zich relatief veilig, kunnen ze onderduiken bij familie. Dat maakt deze landen een goede schuilplaats voor voortvluchtige verdachten”, zegt Gratteri.

Naast schuiloord speelt Nederland nog een andere belangrijke rol in het netwerk van de Calabrese georganiseerde misdaad. Rotterdam is de afgelopen jaren steeds belangrijker geworden als doorvoerhaven voor cocaïne, terwijl die vroeger vaker vanuit Spanje Europa werd binnengesluisd. „We weten dankzij telefoontaps dat een twintigtal toplieden van de ’ndrangheta in Nederland de cocaïnesmokkel organiseert. Ze reizen naar Colombia en zorgen voor een snelle verdeling in Europa. Als we eens een container met driehonderd of vijfhonderd kilo onderscheppen, dan is de volgende dag al een nieuwe levering onderweg. Het is een vernuftig, zeer efficiënt netwerk.”

De afgelopen jaren is in Nederland, dankzij verbeterde samenwerking met de lokale speurders, een vijftal narcoticahandelaren gearresteerd. Toch wordt de ’ndrangheta zelden een zware klap toegebracht. „We hebben het hier ook niet over fietsendieven”, verzucht Gratteri, „maar over een intelligente organisatie die bijvoorbeeld drugshandel en witwassen goed gescheiden kan houden.” Bovendien is er een ander gegeven dat de sterkte van deze maffiaclan bepaalt: de familiebanden. „Anders dan de cosa nostra of de camorra, die bestaan op basis van vriendschapsbanden, is de ‘ndrangheta gebaseerd op bloedbanden. Verraad van de organisatie betekent verraad van de familie, en dat is voor de leden onbestaanbaar. Dat maakt de organisatie in tegenstelling tot de Siciliaanse en Napolitaanse maffia vrijwel niet infiltreerbaar; op hoog niveau is het ons nog nooit gelukt. Er zijn ook bijna geen spijtoptanten.”

De ’ndrangheta heeft geen grote baas, zoals andere maffia’s. Indien nodig wordt er tussen de leiders van de verschillende clans wel overlegd over de te volgen strategie. Dat gebeurde ook na ‘Duisburg’. Toen werd beslist het moorden te stoppen. Want moorden betekent aandacht, en aandacht betekent geldverlies. De ’ndrangheta is op z’n best en het gevaarlijkst als er in volledige luwte kan worden gewerkt, zonder smeuïge verhalen op voorpagina’s van internationale kranten.

Gratteri maakt graag de vergelijking met Al-Qaeda: een globaal netwerk van kleine maar goed functionerende clans met een gezamenlijk doel. In het geval van de ’ndrangheta: het leveren van een uitstekend crimineel product. De ondoordringbaarheid van de organisatie maakt het ook een geliefde bondgenoot van andere criminelen of terroristen, bijvoorbeeld voor wapensmokkel.

Over de bilaterale samenwerking met Nederland en Duitsland is Gratteri wel te spreken. Ook het feit dat de ’ndrangheta op de zwarte lijst van narcoticahandelaren is gezet door de Verenigde Staten vergemakkelijkt de strijd. Met de Colombiaanse drugsbestrijders werkt hij ook uitstekend samen, maar Venezuela en Mexico ziet hij als echte probleemlanden. En er zou een Europese antimaffia-eenheid moeten komen, vindt hij, en beter op elkaar afgestemde wetgeving. „Alleen in Nederland en Italië is lidmaatschap van de maffia strafbaar. Zo is het moeilijk werken.” Integendeel: het afschaffen van de binnengrenzen en de introductie van de euro heeft het werk van de drugssmokkelaars alleen maar makkelijker gemaakt. „Ook Colombiaanse en Mexicaanse drugshandelaars willen nu euro’s in plaats van dollars. Briefjes van 500 euro zijn heel geliefd in die kringen.”

Ondertussen is de ’ndrangheta het werkterrein alweer aan het verleggen. Deze keer naar Afrika, waar corrupte militaire regimes makkelijke prooien zijn voor de georganiseerde misdaad. Steeds vaker komt coke via tussenstations in Dakar of Namibië Europa binnen, stelt hij nogmaals zuchtend vast. En toch bijt hij zich al ruim twintig jaar vast in de ’ndrangheta. De tol: permanente politiebewaking wegens doodsbedreigingen, een leven dat hem vaker scheidt dan samenbrengt met vrouw en kinderen, terwijl de resultaten soms frustrerend mager zijn. Maar hij geeft niet op. „Je kan maar één keer sterven. En ik wil niet sterven als een lafaard.”