'Mensen zien succes al snel als een evil conspiracy'

Zafón is een hype. Vandaag verschijnt zijn tweede boek, oplage: 225 duizend. Heeft de succesauteur zijn ziel aan de duivel verkocht? „De literaire wereld is vol intriges en jaloezie.”

Den Haag, 27-05-09. Feestelijke lancering van het nieuwe boek van Calos Ruiz Zafon "Het spel van de engel" in het haagse Diligentia. Foto Leo van Velzen NrcHb.

Het loopt tegen middernacht. Een rij van meer dan honderd mensen slingert zich als een vermoeide boa constrictor over vrijwel alle trappen van het Haagse theater Diligentsia. Aan de kop zit een net iets te forse, kale veertiger met een baardje aan een net te klein tafeltje.

De Spanjaard Carlos Ruiz Zafón is de levende ontkrachting van de stelling dat het in de letteren alleen nog om persoonlijkheden gaat. Van enig charisma in zijn verschijning is geen sprake, maar de uitstraling van zijn boeken is des te groter.

Vandaag verschijnt Het spel van de engel in een oplage die aan Harry Potter doet denken: 225 duizend exemplaren. Dat geldt ook voor de stress onder boekverkopers over wat zij zien als hun voornaamste troef in crisistijd. Woedend waren dan ook de reacties toen bleek dat er begin deze week al exemplaren (naar verluidt enkele tientallen) van het boek waren verkocht in winkels van het Selexyz-concern.

Maar die roman kennen de bezoekers van ‘An evening with Carlos Ruiz Zafón’ nog niet. Zij willen vooral de schrijver van De schaduw van de wind zien, de roman waarvan Zafón 700 duizend exemplaren verkocht in Nederland. En nog vier miljoen in de rest van de wereld. Het was een boek dat zijn succes vooral dankte aan de grote liefde voor lezen en literatuur die eruit sprak – en de zeer vakkundige wijze waarop de oud-reclameman Zafón die in een spannend plot wist te verwerken.

De nieuwe roman hangt samen met de grote voorganger, heeft Zafón een half etmaal eerder uitgelegd op zijn hotelkamer in Amsterdam. „Het Kerkhof van Verloren Boeken uit De schaduw van de wind speelt er weer een rol in, maar ik wilde nu een ander perspectief kiezen.” De hoofdpersoon in David Martín, een jonge wees uit Barcelona met literair talent. Hij schrijft eerst pulpromans onder pseudoniem, maar zal uiteindelijk als een schrijvende Faust zijn ziel aan de duivel verkopen, met allerlei spookachtige verwikkelingen tot gevolg. „Over de Faustmythe heb ik al eerder een jeugdboek geschreven.”

De Sunday Times schrijft dit weekend dat u zelf degene bent die zijn ziel aan de duivel heeft verkocht – aan de commercie en het grote geld.

„De auteur van dat stuk is zelf een schrijver die geen succes heeft gehad, zo’n stuk is een emotionele reactie. Er zijn critici die vinden dat ze me anders moeten benaderen dan tien jaar geleden. Als je succes hebt, zijn er altijd mensen die je zien als deel van een evil conspiracy. Wat ik in dit boek vooral wilde onderzoeken, is wat het betekent om schrijver te zijn.”

Dat levert geen vrolijk beeld op. ‘Het spel van de engel’ laat zien hoe al die prachtige literatuur uit inktzwarte schrijverslevens voortkomt.

„Dat is de waarheid. De literaire wereld is vol intriges en jaloezie.”

Dat klinkt cynisch.

„Je leven wijden aan het scheppen geeft niet per se voldoening. Ik realiseer me dat ik me gelukkig mag prijzen met mijn succes. Het spel van de engel gaat over een jongeman die probeert succes te hebben als schrijver, maar daar niet in slaagt.”

En dan als Faust zijn ziel aan de duivel verkoopt. In hoeverre lijkt hij op u?

„Ik heb wel het een en ander met hem gemeen. Zijn gewoonte om ’s nachts te schrijven. Als ik aan een boek werk kan ik in een staat van mentale oververhitting raken, waardoor niets anders er meer toe doet. Maar ik ken mijzelf beter dan hij zichzelf kent. Hij is een goede schrijver, maar een mislukt persoon.”

Hij is wat u had kunnen worden als u geen succes had gehad?

„Misschien. Het spel van de engel is een tragedie. Ik wil de lezer laten voelen hoe een jongeman als David Martín door omstandigheden in de hoek gedreven wordt. Dat is het mooie, universele van het Faustverhaal. Ik wilde de lezer van binnenuit laten meekijken met een gebroken, beschadigd personage. Dat is natuurlijk niet altijd aangenaam.”

De fans in theater Diligentsia horen ’s avonds weinig over de nieuwe roman. In een lang interview met radiojournalist Jeroen Wielaert gaat het vooral over Zafóns jeugd in Barcelona, zijn beginjaren als schrijver en zijn afkeer van literaire snobs. Hij legt uit waarom hij De schaduw van de wind nooit verfilmd wil zien, ondanks al het geld dat daarmee te verdienen zou zijn: „Het is een boek dat over lezen gaat, over de wereld van de letteren. Daar moet dat boek ook blijven, dat is zijn natuurlijke omgeving.”

Zoals ook Zafón weer naar zijn natuurlijke omgeving wil, thuis in Barcelona of Los Angeles. Vandaag staan er nog rijen in Maastricht, Groningen en Amsterdam, morgen is Circus Zafón weer weg.

Morgen in Boeken: een recensie van Het spel van de engel

    • Arjen Fortuin